Soyuq dəniz məhsulları şorbası: Koreya mulhoe

Yay başlayanda yadıma düşən yemək: mulhoe

Son vaxtlar günorta vaxtı artıq qısaqol köynəklə gəzmək olur, hava o qədər isinib. Belə vaxtlarda mütləq bir dəfə canımın çəkdiyi yemək var: mulhoe. Bu, təzə çiy balığın acılı-turş sousla qarışdırılıb üstünə buz kimi soyuq bulyon tökülən Koreya üslublu soyuq dəniz məhsulları yeməyidir. Bəzi yerlərdə içində buz parçaları da üzə-üzə gəlir, ona görə ilk qaşıqda elə bil istinin canından çıxdığını hiss edirsən. Düzü, bu bir az köhnə xatirədir. Təxminən on ildən də çox əvvəl, yayın lap əvvəlində bir dostumla Daejeon şəhərinin Sintanjin tərəflərində yediyim mulhoe hələ də yadımdan çıxmır. Bu gün həmin günün söhbətini danışmaq istəyirəm.

Mulhoe gəlməzdən əvvəl — əvvəlcə yan yeməklər

Mulhoe gəlməzdən əvvəl masaya yan yeməklər qoyuldu, onlardan biri kremli sous tökülmüş buxarda bişmiş balaca molyusk idi. Ağ boşqabın içində xeyli molyusk vardı, üstündən də qatı kremli sous axıb gedirdi. Mulhoe restoranında belə bir şey çıxacağını heç gözləmirdim. Dostum birini götürüb açdı, “bu dadlıdır” dedi və sonra təkbaşına bir-bir yeməyə başladı.

Yanında daseulgi deyilən xırda şirin su ilbizləri də gəlmişdi. Qurudulmuş acı bibərlə birlikdə bişirilmişdi, dadı duzlu idi, üstündən də yüngül acılıq gəlirdi. Ətini diş çöpü ilə çıxarıb yeyirsən, maraqlısı da odur ki, əl öz-özünə yenə ona gedir. Amma miqdarı bir az az idi. Bir boşqab tez qurtardı və mulhoe gələnə qədər məşğul olmağa elə bir şey qalmadı.

Nəhayət mulhoe gəldi — ilk təəssürat

Nəhayət mulhoe gəldi. Şəffaf şüşə kasanın kənarına nazik doğranmış kök, xiyar, qırmızı kələm, armud, perilla yarpağı və ağ kələm düzülmüşdü. Ortada isə mulhoe inqrediyentləri toplanmışdı: acılı sousa qarışdırılmış dəniz məhsulları və çiy balıq, üstündən də küncüt səpilmişdi. Rəngləri o qədər canlı idi ki, çubuqları əlimə almamış bir müddət sadəcə baxdım. Bunun üstünə soyuq bulyon töküb qarışdıranda mulhoe tamamlanır, amma o hissəni bir azdan danışacağam.

Mulhoe nədir?

Mulhoe dəniz məhsulları — dəniz xiyarısı, meongge və molyusk əti

Bir az da yaxından çəkdim. Ortadakı qara parça dəniz xiyarısı idi. Yumşaq, bir az da jele kimi teksturası var və bu, insanların fikrini ciddi bölən bir şeydir. Yanındakı narıncı rəngdə, sousa qarışmış hissə isə meongge, yəni dəniz tulumu idi. Ağıza düşən kimi güclü dəniz qoxusu yayılır, ona görə ilk dəfə yeyən adamı lap çaşdıra bilər. Mənimlə gələn dostumda da elə oldu. Meongge-ni əvvəllər heç yeməmişdi, birini götürüb ağzına qoydu, gözləri böyüdü və elə bil “bu nə daddır?” demək istəyirdi. Soruşdum, xoşuna gəldi, yoxsa yox? Dedi: “…ikisi də.” Molyusk əti isə nazik doğranmışdı və sousun arasında gizlənmişdi. Çeynəyəndə elastik idi, bir az da şirinlik gəlirdi, ona görə bu üçlüyün içində ən rahat yeyiləni o idi. Dəniz xiyarısı, meongge və molyusk əti tərəvəzlərin arasına səpələndiyi üçün hər qaşıqda nə çıxacağını bilməmək özlüyündə maraqlı idi.

Sora və armud

Bu isə nazik dilimlənmiş sora, yəni Koreyada belə adlanan dəniz ilbizi idi. Dairəvi kəsilmiş hissənin kənarında tünd xəttin aydın görünməsi ona xas formadır. Çeynəyəndə bərk və elastik gəlir, yüngül qozvari dadı da xeyli qalır. Yanındakı sarı nazik doğranmış hissə armud idi. Xırtıldayan və şirin olduğuna görə acılı sousla qarışanda ağzı sanki təmizləyir. Əvvəlcə mulhoe-yə meyvə qatılması mənə bir az qəribə gəlmişdi, amma bir dəfə qarışdırıb yeyəndən sonra başa düşdüm ki, onsuz yemək yarımçıq qalardı.

Meongge və dəniz xiyarısı — mulhoe-də hamının sevmədiyi inqrediyentlər

Kasanın ortasını da yaxın planda çəkdim. Narıncı və qabarıq görünən meongge idi, qara, hamar və sürüşkən görünən isə dəniz xiyarısı. Üstünə bütöv küncüt səpildiyi üçün görüntü bir tərəfdən pis deyildi. Amma düzünü desəm, bunu ilk dəfə görən adam üçün bir az çaşdırıcı mənzərədir. Dostum da əvvəlcə “bu doğrudan yeyilir?” deyə soruşmuşdu.

Mulhoe tərəvəzləri — perilla, kələm, kök və meyvə

Perilla yarpağı — xaricilərin çətin alışdığı Koreya göyərtisi

Perilla yarpaqlarını nazik doğrayıb bir tərəfə bolca qoymuşdular. Bu, koreyalılar üçün çox tanış bir göyərtidir. Ət yeyəndə içinə bükürlər, yan yemək kimi də çıxır, belə mulhoe-də də mütləq görünür. Amma hamının sevdiyi bir şey deyil. Koreyalılar onu ətirli və xoş hesab edir, amma bir çox xarici üçün qoxusu əvvəlcə bir az ağır gəlir. Sonralar həyat yoldaşım Koreyaya ilk gələndə perillanın qoxusunu alıb “bu dərman otu deyil?” demişdi və boşqabın bir kənarına itələmişdi. İndi isə perilla olmasa, nəsə çatışmır kimi hiss edir. Deyir, alışmağına təxminən yarım il vaxt lazım olub. Mulhoe-də bu perilla qoxusu acılı sousla qarışıb balıq qoxusunu azaltmağa kömək edir. Ona görə çıxarıb yesən, dad xeyli dəyişir.

Kələm və kök

Kələm və kökü ayrıca uzun-uzadı izah etməyə ehtiyac yoxdur. İkisi də nazik doğranmışdı və qarışdıranda xırtıldayan tekstura verirdi. Bunlar olmasa, sadəcə dəniz məhsulları və sous qalar, insan da tez bezərdi. Amma ağıza xırtıldayan şeylər gəldiyi üçün kasanı axıra qədər yorulmadan yemək olurdu.

Alma və xiyar

Alma da kibrit çöpü kimi incə doğranmışdı. Bir az əvvəl armud da vardı, üstünə alma gələndə şirinlik daha da dolğun oldu. Acılı sousun arasında meyvənin sərin şirinliyi birdən ortaya çıxırdı və elə bil ağız yenidən təmizlənirdi. Arxa tərəfdə açıq yaşıl doğranmış şey xiyar idi; onun işi isə aydındır, xırtıltı vermək. Mulhoe-də bu qədər tərəvəz və meyvə olduğunu əvvəl bilmirdim, amma yeyəndə hamısının öz işi olduğunu başa düşürsən.

Qırmızı kələm və soğan

Qırmızı kələm və soğan da kasanın bir tərəfini tutmuşdu. Qırmızı kələmin bənövşəyi rəngi o qədər parlaq idi ki, bütün mulhoe-nin görüntüsünü canlandırırdı. Yanında ağ nazik doğranmış soğan da görünürdü; qarışdıranda yüngül kəskin dad verir və sousla yaxşı uyğunlaşırdı.

Mulhoe necə yeyilir — soyuq bulyon töküb qarışdırmaq

İndi isə mulhoe necə yeyilir, onu göstərim. Soyuq bulyonu tökdük və hər şeyi yaxşıca qarışdırdıq. Bir az əvvəlki o gözəl düzülüşdən əsər-əlamət qalmadı; tərəvəzlə dəniz məhsulları acılı qırmızı bulyonun içində bir-birinə qarışdı və yemək tamam başqa hala düşdü. Düzünü desəm, qarışdırmazdan əvvəl görüntüsü daha gözəl idi, amma dad baxımından əsl mulhoe məhz bu halıdır. Qaşığı böyük götürəndə eyni anda dəniz xiyarısı, meongge, alma və perilla gələ bilir; ağızda hamısı birdən qarışanda acı, sərin və təravətli dad partlayır. Dostum qarışdırmağıma baxıb “bir az əvvəl o gözəl şeyi niyə bu hala saldın?” dedi. Mən də dedim ki, bu yemək onsuz belə yeyilir, amma yenə də ona bir az heyif gəldi.

Çömçə ilə dibdən götürüb yaxşıca çevirdim. Sous dibə çökür, ona görə təkcə üstünü qarışdırmaqla iş bitmir. Bir neçə dəfə belə çevirdikdən sonra kök, alma və perilla hamısı qırmızı sousa büründü və nəhayət düzgün mulhoe görüntüsü aldı. Amma bir məsələ vardı: sous bir az duzlu idi. Bulyon töküləndə dadı bir qədər açılırdı, amma ilk bir-iki qaşıqda acıdan əvvəl duzluluq ağıza vururdu.

Mulhoe somyeon — qalan bulyonda əriştə ilə sonluq

Mulhoe-ni bir qədər yedikdən sonra klassik sonluq ayrıca somyeon, yəni nazik buğda əriştəsi sifariş edib qalan bulyona qatmaqdır. Boşqabda bir ağızlıq dairəvi porsiyalar kimi gəlir, üstündə də bir az küncüt səpilmişdi. Bunu mulhoe bulyonuna salıb yaxşıca qarışdıranda bir az əvvəlki acılı dəniz dadı əriştəyə hopur və ortaya sanki başqa bir yemək çıxır. Dostum dedi ki, ona somyeon mulhoe-nin özündən daha çox xoş gəldi. Bulyonda bütün dəniz məhsullarının dadı toplandığı üçün sadəcə sousa qarışdırılmış əriştə ilə müqayisə olunmurdu.

Somyeon bulyona girəndə

Somyeon miqdarı gözlədiyimdən çox idi. Əvvəl acgözlük edib hamısını birdən saldım, amma sonlara doğru bir az bezdim. Yarısını əvvəl salıb qalanını sonra əlavə etmək daha yaxşı olardı, amma o vaxt bunu bilmirdim. Qırmızı bulyonun üstündə ağ əriştə topası üzürdü; qaldıranda dibdəki tərəvəz parçaları və dəniz məhsulları da birlikdə gəlirdi. Elə bil mulhoe-ni ikinci dəfə yeyirdim, sadəcə bu dəfə əriştə versiyasında.

İki nəfərə təxminən 30 $, sonra səssiz qayıdış

Çıxanda dostumdan necə olduğunu soruşdum. “Meongge xaric hamısı dadlı idi” dedi. Axıra qədər meongge-yə alışa bilmədi. Mən isə əksinə, ən çox onu bəyənmişdim. Eyni kasadan yesək də, hər kəsin içindən seçdiyi şey ayrı olur; məncə mulhoe-nin marağı da bir az bundadır. Yadımdadır, ikimiz mulhoe və əlavə somyeon üçün ümumilikdə təxminən 40 000 von, yəni təxminən 30 $ ödəmişdik. İçində bu qədər dəniz məhsulu olduğunu düşünəndə heç də heyif gəlməmişdi. Qayıdanda ikimiz də çox danışmadıq. Bilmirəm, tox olduğumuz üçün idi, yoxsa soyuq bulyon bizi bir az keyləşdirib rahatlatmışdı. O vaxt getdiyimiz restoran indi artıq yoxdur, amma Daejeon tərəflərində mulhoe hazırlayan yerlər hələ də çoxdur, axtarsan tez tapılar. İndi də hava isinməyə başlayanda o buz kimi, acılı, dəniz qoxulu soyuq şorba yadıma düşür.