Хүйтэн далайн хоол: халуун ногоотой мулхве

Зун эхлэхээр санаанд ордог хоол, мулхве

Сүүлийн үед өдөр дунд богино ханцуйтай гарахад болохоор дулаараад байна шүү дээ. Ийм үеэр заавал нэг удаа идмээр санагддаг хоол байдаг нь мулхве. Шинэхэн түүхий загасыг халуун ногоотой, исгэлэн амтлагчтай хольж, дээрээс нь мөс шиг хүйтэн шөл хийж иддэг Солонгосын хүйтэн далайн хоол. Зарим газар бүр мөс хөвүүлээд өгдөг болохоор эхний халбага аманд ороход халуун шууд намдаж байгаа юм шиг санагддаг. Үнэндээ энэ нэлээд эртний дурсамж. Арав гаруй жилийн өмнө байх, зуны эхээр найзтайгаа Тэжон хотын Синтанжин орчимд идсэн мулхве одоо хүртэл мартагддаггүй. Өнөөдөр тэр үеийнхээ тухай жаахан ярья.

Мулхве гарахаас өмнө — эхлээд хачрууд

Мулхве гарахаас өмнө хачрууд эхэлж ирсэн юм. Тэдний нэг нь крем соус асгасан жигнэсэн хясаа байлаа. Цагаан таваг дээр жижиг хясаа овоолоостой, дээрээс нь өтгөн крем соус урсаж байсан. Мулхве иддэг газраас ийм юм гарна гэж огт бодоогүй. Найз маань эхлээд нэгийг аваад нээж үзсэнээ “энэ чинь гоё байна” гээд ганцаараа ар араас нь цэвэрлээд идэж эхэлсэн.

Дасыльги гэдэг цэнгэг усны жижиг эмгэн хумс бас хамт гарсан. Хатаасан чинжүүтэй хамт чанасан болохоор давсархаг, дээрээс нь үл ялиг халуун ногоотой амттай байсан. Шүдний чигчлүүрээр сүвлээд гаргаж иддэг, тэгсэн мөртлөө гар өөрийн эрхгүй дахин дахин очоод байдаг сонин хачир. Гэхдээ хэмжээ нь жаахан бага санагдсан. Нэг таваг дорхноо дуусчихсан болохоор мулхве ирэхээс өмнө хийх юмгүй болчихсон.

Эцэст нь мулхве ирлээ — анхны сэтгэгдэл

Эцэст нь мулхве ирэв. Тунгалаг шилэн аяганд нарийн хэрчсэн лууван, өргөст хэмх, улаан байцаа, лийр, перилла навч, цагаан байцаа тойруулаад тавьсан байлаа. Харин голд нь мулхвегийн орцууд цугларсан байсан бөгөөд халуун ногоотой улаан амтлагчтай хутгасан далайн хоол, түүхий загасны дээр гүнжид цацсан харагдсан. Өнгө нь үнэхээр тод байсан болохоор савхаа хүргэхээсээ өмнө хэсэг ширтээд суусан. Үүн дээр хүйтэн шөл хийж хутгаад идэхээр мулхве бүрэн болдог, тэр тухай доор дэлгэрүүлээд ярья.

Мулхве гэж юу вэ?

Мулхвегийн далайн хоол — далайн өргөст хэмх, меонгге, хясааны мах

Жаахан ойртуулж зураг авсан. Голын хар бөөн зүйл нь далайн өргөст хэмх байсан бөгөөд зөөлөн, үл ялиг нялцгай бүтэц нь хүмүүсийн дуртай, дургүйг нэлээд хуваадаг. Хажууд нь улбар шар өнгөөр амтлагчтай холилдсон нь меонгге буюу далайн асцидиа. Аманд орохоороо далайн үнэр шууд хүчтэй тархдаг тул анх идэж байгаа хүн гайхах нь аргагүй. Надтай хамт явсан найз яг тэгсэн. Меонгге анх удаа идэж байгаа хүн байсан болохоор нэгийг аваад амандаа хиймэгц нүд нь томорч, “энэ чинь юуны амт вэ?” гэсэн царай гаргасан. Таалагдсан уу, үгүй юу гэж асуутал “...хоёулаа” гэж хариулсан даа. Хясааны мах нь нимгэн хэрчээд соусны дунд нуугдсан байсан. Зажлахад уян хатан, дээрээс нь бага зэрэг чихэрлэг амт гарч ирдэг болохоор энэ гурав дотроос хамгийн амархан идэгдэх нь тэр байсан. Далайн өргөст хэмх, меонгге, хясааны мах гурав ногоонуудын завсраар орсон байсан болохоор халбага бүрт юу таарах бол гэж бодох нь бас сонирхолтой байлаа.

Сора ба лийр

Энэ бол нимгэн хэрчсэн сора, өөрөөр хэлбэл Солонгост тэгж нэрлэдэг далайн эмгэн хумс. Дугуй хэрчсэн хэсгийн хар хүрээ тод харагдаж байгаа нь сорагийн өвөрмөц хэлбэр. Зажлахад уян, шажигнасан маягтай, бага зэрэг самар шиг амт нь нэлээд удаан үлддэг. Хажуугийн шардуу нарийн хэрчсэн зүйл нь лийр. Шажигнасан, чихэрлэг болохоор халуун ногоотой амтлагчтай хутгахад амны доторх амтыг цэгцэлж өгдөг мэдрэмжтэй. Мулхвед жимс ордог нь эхэндээ жаахан сонин санагдсан ч нэг хутгаад идээд үзэхээр байхгүй бол харин ч хоосон санагдах юм билээ.

Меонгге ба далайн өргөст хэмх — мулхвегийн маргаантай орцууд

Гол хэсгийг нь ойртуулж авсан зураг. Улбар шар, товгордуу харагдаж байгаа нь меонгге, харин хар, гялгар, нялцгай харагдаж байгаа нь далайн өргөст хэмх. Дээр нь бүхэл гүнжид цацсан болохоор өөрийнхөөрөө бол үзэмж нь дажгүй байсан. Гэхдээ үнэндээ анх удаа харж байгаа хүнд жаахан цочирдом дүр зураг байж мэднэ. Найз маань ч эхэндээ “энэ үнэхээр иддэг юм уу?” гэж асууж байсан.

Мулхвегийн ногоо — перилла, байцаа, лууван, бүр жимс хүртэл

Перилла навч — гадаад хүмүүс эхэндээ хэцүү авдаг солонгос ногоо

Перилла навчийг нарийн хэрчиж нэг талд нь овоолоод тавьсан байсан. Солонгос хүмүүст бол энэ үнэхээр танил ногоо. Мах идэхдээ ороож иднэ, хачир болж гарна, ийм мулхвед ч бас байнга орно. Гэхдээ энэ бас дуртай, дургүй нь хуваагддаг орц. Солонгос хүмүүс анхилуун гэж мэдэрдэг бол гадаад хүмүүсийн заримд нь эхэндээ үнэр нь нэлээд хүчтэй санагддаг. Эхнэр маань анх Солонгост ирэхдээ перилла үнэрлээд “энэ чинь эмийн ургамал биш үү?” гээд тавагныхаа нэг тал руу түлхэж байсан. Харин одоо перилла байхгүй бол хоосон санагддаг болсон. Дасахад хагас жил орчим болсон гэж өөрөө хэлдэг. Мулхвед бол энэ периллагийн үнэр халуун ногоотой амтлагчтай нийлж загасны үнэрийг дарахад тусалдаг. Тиймээс аваад идчихвэл амт нь нэлээд өөр болдог.

Байцаа ба лууван

Байцаа, луувангийн тухай нэг их тайлбарлах хэрэггүй байх. Нарийн хэрчиж тавьсан байсан бөгөөд хутгахад шажигнасан бүтэц нэмдэг. Энэ хоёр байхгүй бол далайн хоол, амтлагч хоёр л үлдээд амархан залхах байсан байх. Харин зажлах зүйл байснаар нэг аягыг дуустал уйдахгүй идэж болсон.

Алим ба өргөст хэмх

Алимыг ч бас шүдэнзний мод шиг нарийхан хэрчсэн байсан. Өмнө нь лийр байсан дээр алим нэмэгдэхээр чихэрлэг амт нь нэлээд баялаг болж ирсэн. Халуун ногоотой амтлагчийн завсраар жимсний сэрүүхэн чихэрлэг амт цухалзах нь амны доторхыг дахин дахин шинэчилж байгаа юм шиг. Ар талд нь цайвар ногоон өнгөөр хэрчсэн зүйл нь өргөст хэмх, мэдээж шажигнах үүрэгтэй. Мулхвед ийм олон ногоо, жимс ордог гэж эхэндээ мэдээгүй ч идээд үзэхээр бүгд өөр өөрийн үүрэгтэйг ойлгодог.

Улаан байцаа ба сонгино

Улаан байцаа, сонгино ч бас нэг талыг нь эзэлж байсан. Улаан байцааны ягаан өнгө маш тод байсан болохоор мулхвегийн нийт өнгө төрхийг амилуулж өгч байлаа. Хажууд нь цагаан сонгино нарийн хэрчигдээд бага зэрэг харагдаж байсан бөгөөд хутгаж идэхэд бага зэрэг хурц амт гарч, амтлагчтай сайн зохицож байсан.

Мулхвег яаж идэх вэ — хүйтэн шөл хийгээд хутгах

За одоо мулхвег яаж идэхийг харуулъя. Хүйтэн шөлөө хийж байгаад шууд сайтар хутгасан. Түрүүнд гоё тавьсан байсан хэлбэр ор мөргүй алга болж, халуун ногоотой улаан шөлөн дотор ногоо, далайн хоол хоёр орооцолдоод огт өөр хоол шиг болсон. Үнэнийг хэлэхэд хутгахаас өмнө харагдах байдал нь хамаагүй гоё байсан ч амт нь бол яг энэ үедээ жинхэнэ. Том халбагаар нэг хутгаад авахад далайн өргөст хэмх, меонгге, алим, перилла гээд нэг дор гарч ирнэ. Аманд ороод бүгд зэрэг холилдоход халуун ногоотой, сэрүүн, цэвэр амт хүчтэй мэдрэгддэг. Найз маань намайг хутгаж байхыг хараад “түрүүний тэр гоё юмыг яагаад ингэж байгаа юм?” гэж хэлсэн. Би уг нь ингэж иддэг юм гэж хэлсэн ч түүнд жаахан хайран санагдсан бололтой.

Шанагатай ёроолоос нь том томоор эргүүлж хутгасан. Амтлагч нь доошоо тунадаг болохоор зөвхөн дээд хэсгийг хутгаад нэмэргүй. Ингэж хэд эргүүлсний дараа лууван, алим, перилла бүгд улаан амтлагчаар бүрхэгдээд сая нэг жинхэнэ мулхве шиг харагдаж эхэлсэн. Гэхдээ нэг зүйл байсан: амтлагч нь жаахан давстай. Шөл хийвэл шингэрдэг л дээ, гэхдээ эхний нэг хоёр халбага аманд ороход халуунаасаа өмнө давс нь түрүүлж мэдрэгдсэн.

Мулхве сомён — үлдсэн шөлөнд гоймон хийж дуусгах нь

Мулхвег нэлээд идсэний дараа сомён гэдэг нарийн улаан буудайн гоймон тусад нь захиалаад үлдсэн шөлөнд хийж идэх нь бараг сонгодог төгсгөл. Таваг дээр нэг амны хэмжээтэй дугуйлж ороогоод өгсөн, дээр нь бага зэрэг гүнжид цацсан байсан. Үүнийг мулхвегийн шөлөнд хийж сайтар хутгахад түрүүний халуун ногоотой далайн амт гоймонд бүрэн шингээд өөр нэг хоол шиг болдог. Найз маань мулхвегээс илүү энэ сомён таалагдсан гэсэн. Шөлөнд далайн хоолны амт бүгд ууссан байсан болохоор зүгээр нэг амтлагчтай хутгасан гоймонтой огт харьцуулах аргагүй.

Сомёныг шөлөнд хийхээр

Сомёны хэмжээ бодсоноос их байсан. Эхэндээ шунаад бүгдийг нь нэг дор хийчихсэн чинь сүүлдээ жаахан залхсан. Хагасыг нь эхэлж хийгээд үлдсэнийг нь дараа нэмсэн бол дээр байсан байх, гэхдээ тэр үед тэгж мэдээгүй. Улаан шөлөн дээр цагаан гоймон бөөнөөрөө хөвж харагдана. Өргөхөд доор тунасан ногооны жижиг хэсгүүд, далайн хоол хүртэл хамт гарч ирсэн болохоор мулхвег хоёр дахь удаагаа идэж байгаа юм шиг, зүгээр л гоймонтой хувилбар нь байсан.

Хоёулаа ойролцоогоор 30 $, тэгээд буцах зам

Гарахдаа найзаасаа ямар байсан гэж асуутал “меонгге-гээс бусад нь бүгд амттай байсан” гэсэн. Эцэст нь тэр меонггед дасаж чадаагүй. Харин би эсрэгээрээ тэр меонггед хамгийн их дуртай байсан. Нэг аяганаас идэж байсан ч хүн бүр өөр өөр зүйл шүүрч иддэг нь мулхвегийн сонин тал юм шиг санагддаг. Хоёулаа мулхве дээр сомён нэмж идээд нийтдээ 40 000 вон, ойролцоогоор 30 $ төлсөн гэж санаж байна. Дотор нь ийм их далайн хоол орсныг бодоход огт харамсмааргүй үнэ байсан. Буцах замдаа бид хоёр бараг дуугараагүй. Цадсандаа тэгсэн үү, эсвэл хүйтэн шөлөнд бие суларсан уу, сайн мэдэхгүй. Тэр үед очсон газар одоо байхгүй болсон ч Тэжон орчимд мулхве хийдэг газрууд одоо ч олон бий, хайвал амархан олдоно. Одоо ч гэсэн цаг агаар дулаарч эхлэхээр тэр үеийн мөстэй, халуун ногоотой, далайн үнэртэй мулхве санаанд ордог.