Суық теңіз сорпасы: корейше мүлхве

Жаз басталса, есіме бірден мүлхве түседі

Қазір түсте қысқа жеңмен жүре беретіндей күн жылынып кетті ғой. Осындай кезде міндетті түрде бір рет іздеп тұратын тағамым бар, ол — мүлхве. Жаңа піскен шикі балықты ащы-қышқыл тұздыққа араластырып, үстінен мұздай сорпа құйып жейтін корейдің суық теңіз сорпасы сияқты тағамы. Кейбір жерде ішіне мұз да салып береді, сондықтан алғашқы қасықтан-ақ ыстық басылып қалғандай болады. Негізі бұл біраз бұрынғы әңгіме. Он жылдан да асып кеткен шығар. Жаз енді басталған кезде бір досыммен Дэчжон қаласындағы Синтанджин маңында жеген мүлхве әлі есімнен кетпейді. Бүгін сол кездегі дәм туралы айтып көрейін.

Мүлхве келгенше — алдымен жанама тағамдар

Мүлхве келмей тұрып, алдымен жанама тағам шықты. Ол кілегейлі тұздық құйылған буға піскен бақалшақ еді. Ақ тәрелкеде бақалшақ үйіліп тұр, үстінен қою кілегейлі тұздық ағып жатыр. Мүлхве сататын жерде мұндай нәрсе шығады деп ойламаппын. Досым біреуін алып, ашып көрді де, “мынау дәмді екен” деп, өзі бірінен соң бірін ашып жей бастады.

Қасында дасыльги деген ұсақ тұщы су ұлуы да келді. Кепкен чилимен бірге бұқтырылыпты, дәмі тұздылау, сәл ғана ащы. Оны тіс шұқығышпен шұқып шығарып жейді. Қызығы, қол қайта-қайта соған бара береді екен. Бірақ мөлшері аздау болды. Бір тәрелке тез бітті де, мүлхве келгенше істейтін ештеңе қалмай қалғандай болды.

Ақыры мүлхве келді — алғашқы әсер

Ақыры мүлхве келді. Мөлдір әйнек тостағанның жиегіне жіңішке туралған сәбіз, қияр, қызыл қырыққабат, алмұрт, ккэннип жапырағы және қырыққабат айналдыра салыныпты. Ортада мүлхве қоспалары жиналып тұр: ащы тұздыққа араластырылған теңіз өнімдері мен шикі балық, үстіне күнжіт себілген. Түстері сондай қанық болғандықтан, таяқшаны тигізбей біраз қарап отырдым. Бұған мұздай сорпа құйып араластырсаң, мүлхве толық дайын болады. Ол жағын төменде айтамын.

Мүлхве деген не?

Мүлхведегі теңіз өнімдері — теңіз қияры, мёнге, бақалшақ еті

Жақынырақ түсіріп көрдім. Ортадағы қара түсті кесек — теңіз қияры. Оның былқылдақ әрі серпімді құрылымы адамдарды қатты екіге бөледі. Қасында қызғылт-сары болып тұздыққа араласқаны — мёнге. Ауызға салғанда теңіздің иісі бірден жайылып кететін ерекше дәмі бар, сондықтан алғаш жеген адам шошып қалуы мүмкін. Қасымдағы досым дәл солай болды. Бұрын мёнге жеп көрмеген екен, бір бөлігін аузына сала салып, көзі бақырайып: “мынау қандай дәм өзі?” деді. Ұнады ма, ұнамады ма деп сұрасам, “...екеуі де” деп жауап берді. Бақалшақ еті жұқалап туралып, тұздықтың арасына тығылып тұр екен. Шайнағанда серпімді, сәл тәтті дәмі бар, үшеуінің ішінде ең оңай қабылданатыны сол болды. Теңіз қияры, мёнге және бақалшақ еті көкөністердің арасына араласып кеткендіктен, әр қасықта не ілінетінін білмейсің, соның өзі қызық болды.

Теңіз ұлуы мен алмұрт

Бұл — теңіз ұлуын жұқалап турағаны. Дөңгелек тіліктің шетіндегі қара жиек теңіз ұлуына тән көрініс. Шайнағанда тығыз әрі серпімді, дәмі жаңғақ тәрізді теңіз иісімен біраз уақыт ауызда қалады. Қасындағы сарылау етіп туралғаны — алмұрт. Қытырлақ әрі тәтті болғандықтан, ащы тұздықпен араласқанда ауызды бір тазалап жібергендей әсер береді. Алғашында мүлхвеге жеміс қосатыны біртүрлі көрінген, бірақ араластырып жеп көрген соң, онсыз бос болып қалатындай сезілді.

Мёнге мен теңіз қияры — мүлхведегі талғамға қатты байланысты қоспалар

Ортасын жақыннан түсіріп алдым. Қызғылт-сары, бұдыр-бұдыр болып тұрғаны — мёнге, ал қара әрі жылтыр, тайғақ болып тұрғаны — теңіз қияры. Үстіне күнжіт себілген соң, көрінісі жаман емес. Бірақ шынын айтсам, алғаш көрген адамға сәл тосындау көрінуі мүмкін. Досым да басында “мұны шынымен жей ме?” деп сұраған.

Мүлхведегі көкөністер — ккэннип, қырыққабат, сәбіз және жеміс

Ккэннип — шетелдіктерге ауырлау келетін корей көкөнісі

Ккэннип жапырағын жіңішке етіп турап, бір жағына мол қылып қойыпты. Корейлер үшін бұл өте таныс көкөніс. Ет жегенде орап жейді, банчан ретінде де шығады, осындай мүлхведен де қалмайды. Бірақ мұның да ұнататын, ұнатпайтын жағы бар. Корейлер оны хош иісті деп қабылдайды, ал шетелдіктерге алғашында иісі тым күшті сезілуі мүмкін. Кейін әйелім Кореяға алғаш келген кезде ккэнниптің иісін иіскеп: “мынау дәрілік шөп емес пе?” деп, тәрелкенің бір шетіне ысырып қойған. Қазір керісінше, ккэннип болмаса бір нәрсе жетіспейтіндей көреді. Оған үйренуге жарты жылдай кеткенін айтқан. Мүлхведе ккэнниптің иісі ащы тұздықпен араласып, балықтың иісін басуға көмектеседі. Сондықтан оны алып тастасаң, дәмі айқын өзгеріп кетеді.

Қырыққабат пен сәбіз

Қырыққабат пен сәбізді бөлек түсіндірудің қажеті жоқ шығар. Екеуі де жіңішке етіп туралып, үстіне қойылған. Негізгі міндеті — араластырып жегенде қытырлақ құрылым беру. Бұлар болмаса, тек теңіз өнімдері мен тұздық қана қалып, тез жалықтырып жіберер еді. Ал шайнайтын қытырлақ нәрсе болған соң, бір тостағанды соңына дейін жалықпай жеуге болады.

Алма мен қияр

Алма да сіріңке сияқты жіңішке етіп туралған. Әлгінде алмұрт та бар еді, алма қосылған соң тәттілігі біраз байи түсті. Ащы тұздықтың арасынан жемістің салқын тәттілігі анда-санда шығып, ауызды қайта жаңартып тұрғандай әсер береді. Арт жағындағы ашық жасыл жолақтар — қияр, ол әрине балғын әрі қытырлақ рөл атқарады. Басында мүлхведе көкөніс пен жеміс осынша көп болатынын білмеппін, бірақ жеп көрсең, бәрінің өз міндеті бар екенін түсінесің.

Қызыл қырыққабат пен пияз

Қызыл қырыққабат пен пияз да бір бұрышын алып тұрды. Қызыл қырыққабаттың түсі өте қанық, бүкіл мүлхвенің көрінісін әдемілеп жіберді. Қасында ақ болып туралған пияз сәл көрініп тұр, араластырып жегенде аздап ащылау дәм беріп, тұздықпен жақсы үйлеседі екен.

Мүлхвені қалай жеу керек — сорпа құйып, араластыру

Енді мүлхвені қалай жеу керек екенін көрсетейін. Мұздай сорпаны құйып, бәрін жақсылап араластырдық. Жаңағы әдемі жиналған түрі бір сәтте жоқ болып, көкөністер мен теңіз өнімдері ащы қызыл сорпаның ішінде араласып, мүлде басқа тағамға айналды. Шынын айтсам, көрінісі араластырмай тұрған кезде әлдеқайда әдемі. Бірақ нағыз дәмі дәл осы күйінде. Қасықпен үлкен бір қасық алсаң, теңіз қияры, мёнге, алма, ккэннип бірге ілініп шығады да, ауызда бәрі қосылып, ащы әрі салқын дәм бірден жарқ етеді. Досым араластырып жатқанымды көріп: “ана әдемі нәрсе неге бұлай болып кетті?” деді. Мен бұны осылай жеу керек дедім, бірақ ол бәрібір сәл аяп отырғандай болды.

Ожаумен түбінен бастап жақсылап төңкеріп араластырдым. Тұздық төменге шөгіп қалады, сондықтан үстінен ғана араластырсаң болмайды. Бірнеше рет аударып араластырған соң, сәбіз, алма, ккэннип түгел қызыл тұздыққа оранып, енді ғана нағыз дайын мүлхве түріне келді. Бірақ тұздығы біраз тұзды болды. Сорпа құйылған соң сұйылады, дегенмен алғашқы бір-екі қасықта тұздылығы бірінші болып сезіліп, ауыз аздап ашып кетті.

Мүлхве мен сомён — қалған сорпаға кеспе салып аяқтау

Мүлхвені біраз жеген соң, бөлек сомён деген жіңішке бидай кеспесін тапсырып, қалған сорпаға салып жеу — кәдімгі дұрыс аяқтау тәсілі. Кеспе тәрелкеде бір тістемдей дөңгелек орам болып келді, үстіне аздап күнжіт себілген. Оны мүлхвенің сорпасына салып, араластырсаң, жаңағы ащы теңіз дәмді сорпа кеспеге сіңіп, тағы бір бөлек тамаққа айналады. Досым мүлхвенің өзінен гөрі осы сомён ұнады деді. Түсінемін, өйткені сорпада теңіз өнімдерінің дәмі түгел шығып болған, жай ғана тұздыққа араластырылған кеспемен салыстыруға келмейді.

Сомёнді сорпаға салғанда

Сомён мөлшері ойлағаннан көп екен. Басында ашкөзденіп бәрін бірден салып жібердім, соңына қарай аздап жалықтыра бастады. Жартысын ғана салып, қалғанын кейін қосқан дұрыс болар еді, бірақ ол кезде оны білмедім. Қызыл сорпаның үстінде ақ сомён түйіндері қалқып тұрды, ал көтерген кезде түбінде жатқан көкөніс бөліктері мен теңіз өнімдері де бірге ілініп шықты. Мүлхвені екінші рет жеп жатқандай сезім болды.

Екі адамға шамамен 40 000 вон, сосын қайтар жол

Дүкеннен шығып бара жатып, досымнан қалай болды деп сұрадым. “Мёнгеден басқасының бәрі дәмді болды” деді. Ақыры мёнгеге үйрене алмады. Ал мен, керісінше, соның өзін ең қатты ұнаттым. Бір тостағаннан бірге жесек те, әр адам өзіне ұнағанын теріп жейді ғой, мүлхвенің қызығы да сонда сияқты. Есімде, екеуміз мүлхве жеп, үстіне сомён қосып, шамамен 40 000 вон төлегенбіз, бұл шамамен 30 доллар айналасы. Ішіндегі теңіз өнімі сонша көп екенін ойласам, ақшасына өкінбедім. Қайтар жолда екеуміз де көп сөйлемедік. Қатты тойып қалғаннан ба, әлде салқын сорпа денені босатып жібергеннен бе, білмеймін. Айтпақшы, сол барған жер қазір жоқ, бірақ Дэчжон жақта мүлхве жасайтын орындар әлі көп, іздесең тез табылады. Қазір де күн жылына бастаса, сол кездегі корейдің суық теңіз сорпасы есіме түседі.