Муздак деңиз шорпосу мульхве: ачуу жайкы даам
Мазмун
16 пункт
Жай башталганда эске түшкөн тамак — мульхве
Акыркы күндөрү түш маалында кыска жең кийип жүрсө боло тургандай ысып кетти. Ушундай убакта сөзсүз бир жолу издеп жегим келген тамак бар, ал — мульхве. Жаңы кесилген чийки балыкты ачуу-кычкыл соуска аралаштырып, үстүнө муздак сорпо куюп жейсиң. Кээ бир жерлерде муз да кошуп беришет, ошондуктан биринчи кашык эле оозго тийгенде ысык бир заматта тарап кеткендей болот. Чынын айтсам, бул кыйла эски окуя. Он жылдан да ашып калган окшойт. Жай жаңы башталган кезде досум экөөбүз Тэжон шаарындагы Шинтанжин жакта жеген мульхве дагы деле эсимден кетпейт. Бүгүн ошол күн тууралуу айтып берейин.
Мульхве келгенге чейин — адегенде кошумча тамактар
Мульхве чыга электе кошумча тамактар келди. Биринчиси каймак соусу куюлган моллюска буусу эле. Ак табакка баржак моллюскалары үйүлүп, үстүнөн коюу каймак соусу агып турган. Мульхве саткан жерде мындай нерсе чыгат деп ойлогон эмесмин. Досум биринчи бирөөсүн алып ачып көрдү да, “бул даамдуу экен” деп өзү эле улам ачып жей баштады.
Даслги деген майда тузсуз суу үлүлү да кошо чыкты. Кургатылган калемпир менен бышырылгандыктан, туздуу, бир аз ачуу даамы бар экен. Тиш чукугуч менен ичин сууруп жейсиң. Кызыгы, колуң кайра-кайра созула берет. Бирок көлөмү бир аз аз сезилди. Бир табак бат эле түгөнүп, мульхве келгенче кыла турган нерсе калбай калды.
Акыры чыккан мульхве — биринчи таасир
Акыры мульхве чыкты. Тунук айнек чоң идиштин четине майда тууралган сабиз, бадыраң, кызыл капуста, алмурут, перилла жалбырагы, кадимки капуста тегерете тизилиптир. Ортосунда болсо мульхве ингредиенттери чогулуп турган: ачуу соуска аралашкан деңиз азыктары менен чийки балыктын үстүнө күнжүт себилиптир. Түстөрү ушунчалык ачык болгондуктан, таякчаны тийгизбей бир топко карап отурдум. Ушунун үстүнө муздак сорпо куюп аралаштырсаң, чыныгы мульхве даяр болот. Ал тууралуу төмөндө дагы айтам.
Мульхве деген эмне?
Мульхве деген эмне?
Корейче муздак деңиз азыктары кошулган ачуу аралашма шорпо
Негизи — жаңы чийки балык
Камбала же таш балык сыяктуу ак эттүү балык жука тууралат. Ага гочужаңга уксус кошуп жасалган ачуу-кычкыл соус аралаштырылат. Кээде үстүнө трепанг же асцидия сыяктуу деңиз азыктары да кошулат.
Жашылча — түркүн түстүү кошумчалар
Бадыраң, сабиз, капуста, кызыл капуста, перилла жалбырагы, алмурут сыяктуу жашылча-жемиштер ичке тууралып, чоң идиштин четине тегерете салынат. Кытырак текстурасы балык менен аралашканда ар бир тиштем башкача сезилет.
Сорпо — муздай муздак болушу керек
Анчоус же комбу балырынан даярдалган муздак сорпо куюлуп бүтөт. Көп ресторандар үстүнө муз кошуп беришет. Дал ошол муздак, ачуу сорпо ысык күнү мульхве издеткен эң чоң себеп.
Кантип жейт — аралаштырып, шорулдатып
Күрүч же сомен кошуп, соусу менен кошо жакшылап аралаштырып, кашык менен жей бересиң. Сорпосуна чейин түгөтүү — эң туура жолу.
Жай башталганда корейлер биринчи эстей турган сезондук тамактардын бири
Мульхведеги деңиз азыктары — трепанг, асцидия, моллюска эти
Бир аз жакыныраак тартып көрдүм. Ортодогу кара нерсе — трепанг. Жумшак, былжырак текстурасы бар, ошондуктан муну баары эле жактыра бербейт. Жанындагы кызгылт-сары болуп соуска аралашканы — асцидия. Аны жегенде деңиздин жыты ооздун ичине бир заматта жайылып кетет, биринчи жолу жеген адам чындап эле таң калат. Жанымдагы досум дал ошондой болду. Асцидияны биринчи жолу жеп жаткан неме бирөөсүн оозуна салып, көзү чоңоюп: “Бул эмне деген даам?” деди. Жактыбы же жакпадыбы деп сурасам, “...экөө тең” деп койду. Моллюска эти жука тууралып, соустун арасында жашынып жатыптыр. Чайнаганда серпилгич, бир аз таттуу даамы чыгып, ушул үчөөнүн ичинен эң коопсузу ошол болду. Трепанг, асцидия, моллюска эти жашылчалардын арасына аралашып тургандыктан, ар кашыкта эмне илинерин билбейсиң. Ошонусу өзүнчө кызык экен.
Деңиз үлүлү жана алмурут
Бул — деңиз үлүлү жука тилимделген түрү. Тегерек кесилген бөлүгүндө кара четтери даана көрүнүп турат, дал ошол форма деңиз үлүлүнө мүнөздүү. Чайнаганда серпилгич, бир аз жаңгактай майлуу даамы ооздо көпкө калат. Жанындагы сары болуп майда тууралганы — алмурут. Кытырак, таттуу болгондуктан ачуу соус менен аралашканда оозду тазалап жибергендей сезилет. Башында мульхвеге жемиш кошулат дегени бир аз кызык угулган, бирок аралаштырып жеп көргөндөн кийин, бул болбосо тескерисинче бир нерсе жетпей калчудай туюлду.
Асцидия менен трепанг — мульхвенин баары жактыра бербеген ингредиенттери
Ортосун жакындан тарттым. Кызгылт-сары, томпок-томпок болуп турганы — асцидия, кара жана жылмакай көрүнгөнү — трепанг. Үстүнө күнжүт себилип тургандыктан, көрүнүшү өзүнчө жарашыптыр. Бирок чынчыл айтсам, биринчи жолу көргөн адам үчүн бир аз таң калычтуу көрүнүш. Досум да башында “Муну жесе болобу өзү?” деп сураган.
🟠
Асцидия
Деңиз ананасы деп да аталган өзгөчө деңиз азыгы
Көрүнүшү
Сырты томпок-топок кызгылт-сары кабык менен капталган, бирок ичиндеги эти гана жейт. Мульхвеге көбүнчө соуска аралашкан абалда кошулат.
Даамы
Биринчи тиштемде эле деңиздин жыты оозду толтурат. Бир аз таттуу сыяктуу, бирок артынан билинер-билинбес ачуу-ачкыл даам калат. Жактыргандар ага байланып калат, жактырбагандар таякча да тийгизбейт.
Текстурасы
Жумшак, бир аз былжырак. Чайнаганга караганда тилдин үстүндө эрип кеткендей сезилет.
Жактыруу-жактырбоо деңгээли
★★★★★ Эки четке бөлүнөт
Корейлердин арасында да пикирди катуу экиге бөлгөн ингредиент.
⚫
Трепанг
Деңиздин женьшени деген лакап аты бар азык
Көрүнүшү
Кара, жылмакай бетинде майда бүдүрлөрү болот. Мульхведе бир тиштем өлчөмүндө тууралып берилет.
Даамы
Чынында өзүнүн даамы дээрлик жок. Өтө эле жумшак, кээде даамсыздай сезилет. Бирок соус менен жесең, ошол соустун даамын толугу менен өзүнө сиңирип алат.
Текстурасы
Негизги маселе ушул. Чоюлгак, бирок ошол эле учурда былжырак. Аны башка нерсеге салыштыруу кыйын. Жакшы жагынан айтсаң — өзгөчө, жаман жагынан айтсаң — айрымдарга бир аз жагымсыз.
Жактыруу-жактырбоо деңгээли
★★★★☆ Баары текстурага байланыштуу
Даамынан эмес, көбүнчө текстурасынан улам бөлүнөт. “Жей албайм” дегендердин көбү ошол былжырак сезимден улам баш тартат.
Мульхведеги жашылчалар — перилла, капуста, сабиз, жемишке чейин
Перилла жалбырагы — чет элдиктерге оор сезилген корей жашылчасы
Перилла жалбырагын майда туурап, бир жагына үйүп коюшуптур. Бул корейлер үчүн өтө эле тааныш жашылча. Эт жегенде ороп жешет, гарнир катары чыгат, мульхведен да калбайт. Бирок мунун да өзүнө жараша талашы бар. Корейлер жытын жагымдуу, сергиткендей кабыл алат, ал эми чет элдиктер үчүн жыты бир аз күчтүү болуп, башында жакпай калышы мүмкүн. Кийин жубайым Кореяга биринчи келгенде перилланын жытын жыттап көрүп, “Бул дары чөп эмеспи?” деп табактын бир четине түртүп койгон. Азыр болсо перилла жок болсо өзү эле бир нерсе жетпей калгандай болот. Айтымында, көнүүгө жарым жылдай убакыт кеткен экен. Мульхведе бул перилланын жыты ачуу соус менен аралашып, балыктын жытын баскан ролду аткарат. Ошондуктан алып салып жесең, даамы дароо өзгөрөт.
Капуста жана сабиз
Капуста менен сабиз тууралуу өзүнчө көп түшүндүрүүнүн деле кереги жок. Ичке тууралып үстүнө салынган, аралаштырып жегенде кытырак сезим кошот. Бул экөө болбосо деңиз азыктары менен соус гана калып, бат эле тажатмак. Бирок чайнаганга бир нерсе болгону үчүн бир идишти аягына чейин тажабай жей алдык.
Алма жана бадыраң
Алманы да ширеңке таякчасындай ичке туурап кошушуптур. Жогоруда алмурут да бар эле, алма дагы кошулган соң таттуулугу кыйла байып кетти. Ачуу соустун арасынан жемиштин салкын таттуулугу чыгып, оозду улам кайра жаңылап тургандай сезилет. Арт жагындагы ачык жашыл болуп тууралганы — бадыраң. Ал болсо кытырак текстуранын жооптуусу. Башында мульхведе жашылча менен жемиш ушунчалык көп болот деп ойлогон эмесмин, бирок жеп көргөндө ар бири өз ишин кылып жатканын түшүнөсүң.
Кызыл капуста жана пияз
Кызыл капуста менен пияз да майда тууралып, бир жагын ээлеп туруптур. Кызыл капустанын кызгылт көк түсү ушунчалык ачык болгондуктан, мульхвенин жалпы түсүн тирилтип турат. Пияз болсо аппак болуп жанында көрүнөт. Аралаштырып жегенде жеңил ачуу даамы чыгып, соус менен жакшы жарашат экен.
Мульхвени кантип жейт — сорпо куюп аралаштыруу
Эми мульхвени кантип жеш керек экенин көрсөтөйүн. Муздак сорпону куюп, баарын жакшылап аралаштырдык. Башында кооз тизилип турган көрүнүштөн эч нерсе калган жок. Ачуу кызыл сорпонун ичинде жашылча менен деңиз азыктары аралашып, таптакыр башка тамак болуп кетти. Чынын айтсам, көрүнүш жагынан аралаштырганга чейинкиси алда канча сулуу эле. Бирок даамы дал ушул абалда чыныгы болот. Кашык менен чоң алып көрсөң, трепанг, асцидия, алма, перилла бирге илинип чыгат. Ооздо баары бир убакта аралашып, ачуу жана муздак даам жарылып чыккандай болот. Досум аралаштырганымды көрүп, “Жанагы сулуу нерсе эмнеге мындай болуп калды?” деди. Мен болсо “мульхвени ушинтип жейт” десем, бир аз аягандай карап калды.
Чөмүч менен түбүнөн баштап чоң-чоң которуп аралаштырдык. Соус ылдый жакка чөгүп калгандыктан, үстүн гана аралаштырсаң болбойт. Бир нече жолу которгондон кийин сабиз, алма, перилла баары кызыл соуска оролуп, эми гана чыныгы мульхве формасына келди. Бирок соусу бир аз туздуу экен. Сорпо куюлганда суюлат, бирок алгачкы бир-эки кашыкта тузу оозду чымыратып жиберчүдөй биринчи болуп чыкты.
Мульхве сомен — калган сорпого кошуп жеген акыркы бөлүк
Мульхвени бир аз жеп бүткөндөн кийин, сомен деген ичке буудай кесмесин өзүнчө заказ кылып, калган сорпого кошуп жеш — кадимки жолу. Табакка бир тиштемдей кылып тегерек оролуп чыгат, үстүнө бир аз күнжүт себилген. Муну мульхвенин сорпосуна салып, жакшылап аралаштырып жесең, баягы ачуу сорпо кесмеге сиңип, дагы бир өзүнчө тамакка айланат. Досум болсо мульхведен да ушул соменди көбүрөөк жактырды. Анткени сорпого деңиз азыктарынын даамы толук чыккандыктан, жөн эле соуска аралаштырган кесмеден таптакыр башка деңгээл эле.
Соменди сорпого салганда
Сомендин көлөмү ойлогондон көп экен. Башында ач көздүк кылып баарын бир эле учурда салып жиберип, аягына келгенде бир аз тажап калдык. Жарымын салып, калганын кийин кошсок жакшы болмок, бирок ал кезде аны билбептирбиз. Кызыл сорпонун үстүндө аппак сомен түйүндөрү калкып турганы көрүнөт. Түбүндө калган жашылча кесимдери менен деңиз азыктары кошо илинип чыкканда, мульхвени экинчи жолу жеп жаткандай сезилди.
Экөөбүзгө 40 000 вон, анан кайтып бараткан жол
Чыгып бара жатып досумдан кандай болду деп сурасам, “асцидиядан башкасынын баары даамдуу экен” деди. Демек, асцидияга акыры көнө алган жок. Мен болсо тескерисинче ошол асцидияны эң жакшы көрдүм. Бир эле идишти бөлүшүп жесең да, ар ким өзүнө жаккан нерсени терип жейт экен. Мульхвенин кызыгы да ошондо окшойт. Экөөбүз мульхве жеп, сомен да кошуп, жалпы 40 000 вон, болжол менен $29 төлөгөнүбүз эсимде. Ичиндеги деңиз азыктарын ойлосом, кымбат сезилген эмес. Кайтып бара жатканда экөөбүз тең көп сүйлөгөн жокпуз. Курсак тойгондуктанбы же муздак сорпо денени бошотуп салгандыктанбы, так билбейм. Айтмакчы, ошол кезде барган ресторан азыр жок болуп кеткен. Бирок Тэжон жакта мульхве берген жерлер дагы деле көп, издесең бат эле табылат. Азыр да күн ысый баштаса, ошол күнкү муздак, ачуу мульхве эсиме түшө берет.