Gøtumat í Korea: tteokbokki, sundae og frítt

Eg var á veg heim eftir arbeiði. Tað var vetur, so sólin var farin niður tíðliga, og tá eg kom út úr undirgrundarstøðini, beit vindurin ordiliga fast. Tað kendi eg ikki fyri at fara heim og gera ein ordiligan kvøldmat, men at sleppa tí heilt gekk heldur ikki, tí búkurin var longu farin at siga sína meining. Eg gekk gjøgnum eina smala gøtu, tá eg sá skeltið hjá einum bunsik-staði. Í somu løtu sum eg sá tann reyða tteokbokki gjøgnum glasdyrnar, fóru føturnir inn, áðrenn eg veruliga hevði tikið støðu.

Tá fólk hugsa um koreanskt gøtumat, hugsa nógv um samgyeopsal ella fríttan kylling, men tað, sum koreanarar veruliga eta ofta sum gerandissnakk, er nakað annað. Tað er bunsik. Tteokbokki (koreanskar rísrúllur í sterkari sós), sundae (koreonsk pylsa við glærnudlum og blóði), 튀김 verður her nevnt sum twigim, t.e. fríttir bitar í deigi, og eomuk (koreanskir fiskakøkur í heitari súpan). Tá tú bíleggur øll fýra í senn, verður tað í Korea kallað tteoksuntwio. Tað er eitt orð gjørt úr fremstu stavingunum í tteokbokki, sundae, twigim og odeng. Um alt Korea eru bunsik-støð nærum líka vanlig sum kiosk, og tað minnir eitt sindur um kensluna av at taka sær eina pylsu við breyði aftan á ein langan dag, bara nógv meira sterkt og nógv meira litríkt. Tað er líkamikið, um tú ert í Seoul, Busan, á bygd, í eini ketu ella á einum lítlum, slitnum stað inni í einari smalari gøtu, so finst ein staður, ið selur tteokbokki. Prísurin er soleiðis, at tú kanst bíleggja øll fýra sløgini fyri umleið $7 til $8 og samtíðis verða ordiliga mettur. Fer tú inn einsamallur og bíleggur eitt tteoksuntwio-sett, so er tað í praksis kvøldmaturin.

Tann dagin var júst soleiðis. Beinanvegin sum eg hevði sett meg, bílegði eg eitt tteoksuntwio-sett. Eg var einsamallur, men nøgdin var kortini nógv. Eg hugsaði eitt sindur, um eg fór at klára at eta alt, men um eg skal siga tað beinleiðis, so tømdi eg enntá súpuna til síðsta dropa.

Tteoksuntwio-sett, hetta er sjálv grundmyndin av koreonskum bunsik

Á tí reyða bakkanum komu øll fýra sløgini í senn. Hetta er tteoksuntwio-settið. Staðið her er Jjoseu Tteokbokki (Jaws Tteokbokki), ein kend bunsik-keta við nógvum deildum um alt Korea. Men teksturin í dag er ikki ein ummæli av staðnum, hann snýr seg um koreanskt bunsik sum fyribrigdi, so vit lata staðaprát verða við hetta.

Líkamikið hvat fyri bunsik-stað tú fert inn á, so er hendan samansetingin nærum tann sama. Reyður tteokbokki, klár eomuk-súpan, eitt fat við sundae og ein kurv við twigim. Eg havi etið hetta bæði í Daejeon og í Seoul, og tað, sum broyttist, vóru bara smáar nyansur í smakki.

Tteokbokki — mjúkt og seigt tteok í reyðari sós

Eg tók fyrst tteokbokki. Feitu, drúgvu tteok-rullurnar lógu niðri í reyðu sósini, og oman á lá ein lítil snackbit eisini. Fyrst hugsaði eg, hví í allari víðu verð hevði nakar lagt hatta har, men tá eg dyppaði hann í sósina og smakkaði, bleiv tað beinanvegin spennandi. Tað chrispiga og tað sterka blandaðu seg saman á ein hátt, sum hevði nakað óvæntað vanadannandi yvir sær. Men verður hann liggjandi ov leingi í sósini, verður hann beinanvegin bloytur. Tað visti eg ikki, so eg tók hann ov seint og endaði við einum heilt mjúkum, næstan slaskutum biti.

Rístteok móti mjøltteok, hvør er munurin?

Hesin tteokurin er rístteok. Í koreonskum tteokbokki verða tvær ymiskar útgávur av tteoki brúktar, nevniliga rístteok og mjøltteok.

Nú á døgum er rístteok nógv meira populerur. Men eg eri ein av teimum, sum sakna mjøltteok. Tá eg var lítil, kundi eg fara inn á ein bunsik-stað eftir skúlatíð við smápengum, minni enn $1, og har kom júst hendan útgávan fram. Tað er eitt gamalt kjak í Korea, um rístteok er betri enn mjøltteok ella umvent, men tað finst einki rætt svar. Tað er bara ein spurningur um, hvat tú sjálvur dámar best.

Loynidómurin handan tteokbokki-sósina

Kjarnin í tteokbokki er henda tjúkka, reyða sósin. Hon verður gjørd við gochujang, sukri, sírup og soyusós, so søtt og sterkt koma í senn. Fólk, sum ikki duga so væl at eta sterkan mat, kunnu hugsa, at hetta er ov nógv, men vanligur tteokbokki er í veruleikanum ikki so øgiligur. Tað søta kemur fyrst, og síðan hækkar styrkin bara eitt lítið sindur aftaná. Um tú als ikki tolir sterkt, finst eisini jajang-tteokbokki. Hann er ikki reyður, men svartur, og sósin gevur einum søtum, mildum smakki uttan ta stóru styrkina.

Men á hinari síðuni finst eisini tteokbokki fyri fólk, sum veruliga elska sterkan mat.

Eg havi eisini roynt stig 3 eina ferð. Eg kom ikki ein gongd niður um helvtina og endaði við bara at drekka eomuk-súpu. Síðani tann dag havi eg ikki roynt hesar avbjóðingarnar aftur.

Twigim — tá tú dyppar tað í tteokbokki-súgvuna, broytist tað heilt

Meðan eg át tteokbokki, fór eg víðari til twigim. Henda dagin var tað ein hálvur partur mandu-twigim og ein hálvur partur smokkfiska-twigim. Koreanskur bunsik-twigim er ikki tað sama sum japansk tempura. Tempura hevur tunt og lætt deiggj, meðan tað koreanska er nógv tjúkkari. Tá tú tekur ein bita, brotnar tað chrispiga uttan fyrst, og so kemur fyllingin fram aftaná.

Tú kanst eta hendan twigim soleiðis sum hann er, men koreanski mátin er at dyppa hann niður í tteokbokki-súgvuna. Fyrst helt eg, at tað var synd at oyðileggja tað chrispiga, so eg át hann uttan nakað. Men so sá eg ein persón við borðið við síðuna av mær dyppa hann heilt niður í sósina, og so royndi eg eisini. Síðani hevur tað verið ein sjálvfylgja. Tað chrispiga hvørvur, men í staðin kemur ein søtur og sterkur smakur heilt inn í bita, og tað kennist sum ein heilt nýggj rættur.

Koreanskur bunsik-twigim, tað eru so nógv sløg

Fer tú á ein pojangmacha, altso eina koreanska gøtubúð við mati, liggja hesir fríttu bitarnir á neti, so oljan sleppur at renna av. Tú peikar bara við fingrinum og velur tað, tú hevur hug til. Hvør biti kostar vanliga umleið $0.40 til $0.80.

Gimmari twigim, stjørnan í bunsik-frítinum

Sært tú tað nærri, kennist tjúgdin á deiggnum næstan við eygunum. Tann bittin við grønum skini í er gimmari twigim, og tað er mín yndisfrítti biti í bunsik. Dangmyeon verður rullaður inn í gim og síðan fríttur. Uttan er hann chrispig, og innan strekkja nudlarnir seg seigt, tá tú tyggur. Tá tú dyppar hann niður í tteokbokki-súgvuna, broytist hann frá chrispigum til saftigan og sterkan. Um tteokbokki er høvuðspersónurin, so er gimmari tann, sum søgan ikki riggar uttan.

Eomuk — klár súpa, sum róar styrkina niður

Tá tú etur tteokbokki og kennir, at styrkin byrjar at byggja seg upp, er tað hetta, hondin fer eftir. Eomuk. Í Korea verður tað eisini kallað odeng. Tað liggja nógv stykki av eomuki í klárari súpu, men tað er veruliga sjálv súpan, sum er tað serliga her.

Tá tú gert kraft við turkaðum smáfiski og tari og síðan kókar eomuk í henni, verður súpan nógv djúpari og full av umami. Á vetrardøgum er tað nokk við einum munnfulli fyri at kennast upphitaður innan. Eg havi fleiri ferðir roynt at endurskapa hendan smakin heima. Eg keypti smáfisk, keypti tari og keypti líknandi eomuk, og so kókaði eg alt saman. Men tað smakkaði ikki sum tað skuldi. Kanska er tað tíðin sjálv, sum gevur smakkin, tá potturin á bunsik-staðnum stendur og kókar frá morgni til kvøld. Tað, sum hevur kókað í 30 minuttir, verður neyvan tað sama sum tað, sum hevur staðið í 12 tímar.

Ymiskar eomuk-formar geva ymiskan máta at eta uppá

Eomuk hevur ymiskar formar. Fýrakantað, upprullað og runt. Tað flata sýgur nógv av súpuni, meðan tað rullaða hevur heita kraft goymda innaní, so tá tú bítur í tað, kann glóðheitt lagn trýsta seg út. Um eg skal geva teimum, sum eta hetta fyrstu ferð, eitt einasta ráð, so er tað hetta: biti ikki ov stóran bita av rullaðum eomuki í einum. Tað er heit súpa innaní, og tú kanst skjótt brenna góman. Tað havi eg roynt sjálvur.

Sundae — koreonsk pylsa úr svínablóði

Hetta er sundae. Tað kom í einum skornum rekkju, og við síðuna av lógu livur og innvøli, meðan niðriundir sæst eitt salt-dypp eisini. Tað er salt blandað við chilipulvuri, og sundae verður vanliga etin soleiðis.

Hvat er sundae so? Tað er matur, sum verður gjørdur við at fylla svínatarm við dangmyeon, grønmeti og svínablóði og síðan dampkóka hann. Um tú hoyrir “pylsa úr blóði”, kanst tú steðga eitt lítið bil, men í Evropa finnast líknandi rættir eisini. Ongland hevur black pudding, Spania hevur morcilla og Frakland hevur boudin noir. Hugskotið er líkt, men koreanskur sundae er nógv seigari og mildari, tí hann hevur glarnudlar innaní.

Eg dámi betur at dyppa sundae í tteokbokki-súgvuna enn í salt-dyppið. Salt-dyppið letur sjálvan sundae-smakkin koma fram, meðan tteokbokki-súgvan leggur eitt sterkt lag omaná og broytir alla upplivingina. Tað besta er at royna bæði og finna út av, hvat tú sjálvur dámar best.

Munurin á sundae á bunsik-staði og hondgjørdum sundae

Hetta er ikki hondgjørdur sundae. Tað mesta av sundae, tú fær á bunsik-støðum, er gjørt í verksmiðju. Hondgjørdur sundae fæst á siðbundnum marknaðum, har fyllingin er nógv grovari og tjúgdin nógv meira óreglulig. Smakkurin er eisini heilt øðrvísi. Men um eg skal vera heilt erligur, so er hesin sundae saman við tteokbokki eisini meira enn nóg góður.

Tað, sum kemur við síðuna av, nevniliga livur og innvøli, er akkurát tað slagið av mati, sum fólk hava greiða meining um. Tey, sum dáma tað, sakna tað, um tað ikki er har. Tey, sum ikki dáma tað, hyggja ikki eftir tí einaferð. Um tú ikki vilt hava tað, kanst tú bara siga frá, tá tú bíleggur. So geva tey tær heldur eitt sindur meira sundae í staðin. Eg dámi livur, men innvølini eri eg ikki serliga glaður fyri.

Eg lyfti hvønn bita sær

Eomuk var stungið á ein pinn og klárt at eta í einum biti. Sundae lyfti eg, so tvørsniðið sást ordiliga, og tað var tætt pakkað við dangmyeon. Smokkfiska-twigim hevði hvít tentaklur, sum stungu fram úr deiginum. Tað er júst hetta, sum ger bunsik stuttligt. Tað kennist nógv meira rætt at taka hvørja eind við einum pinni enn at sita og vera ov penur við pinnum sum til ein fínan døgurða.

Bunsik er bara gerandisdagur

Bunsik er ikki nakað, tú bíleggur borð til, og tað er ikki eitt stað, tú klæðir teg fínt til. Tað er bara har, onkustaðni í grannalagnum, og um tú ert svangur, fert tú bara inn.

Men júst henda einfalda maturin situr kortini djúpt í minninum hjá koreanarum. Minnini um at savna saman smápengar við vinfólki aftan á skúlatíð til ein tallerk av tteokbokkija. Minnini um at hita hendurnar við eomuk-súpu á einum pojangmacha um veturin. Nætur, tá tú komst út eftir nógv yvirtíðsarbeiði og bílegði ein tallerk av sundae einsamallur. Bunsik er ikki bara matur, men einstøk løta, hvørja ferð á sín hátt.

Og soleiðis var tað eisini hjá mær tann dagin. Eg fór inn á ein bunsik-stað á veg heim eftir arbeiði uttan at hugsa ov nógv, og áðrenn eg visti av, hevði eg etið alt tteoksuntwio-settið á reyða bakkanum sjálvur. Eg var mettur, men tað besta var, at eg var í góðum lag. Soleiðis er bunsik. Tú fert inn uttan stórvegis orsøk, etur meira enn tú hevði ætlað, og fert út aftur við einari løgnari kenslu av nøgdsemi.

Um tú fert til Korea, royn so at støkka inn á ein bunsik-stað í minsta lagi eina ferð. Og eomuk-súpuna skalt tú heilt vist drekka. Tað er har, tann veruliga kjarnan er.

Hetta innleggið varð upprunaliga givið út á https://hi-jsb.blog.