Guradylan balykdan 4 hwangtae tagamy
Mazmuny
11 element
Hwangtae diýilýän zady bilýäňizmi? Ol myeongtae, ýagny Alaska pollok balygyndan taýýarlanylýar. Balygy gyşyň dowamynda daşaryda asyp, onlarça gezek doňduryp-eredýärler, şonda eti sarymtyl reňke girip çişýär we düýbünden başga önüme öwrülýär. Koreýalylar ondan buglama-da edýär, çorba-da bişirýär, sousda gowrup-düşürip hem iýýär, ýöne daşary ýurtlarda köp adam onuň adyny-da bilmeýär. Bu blogda tteokbokki ýa-da bibimbap ýaly tagamlar barada kän ýazdym, şonuň üçin bu gezek birneme üýtgeşik bir zady görkezjek boldum. Bular 2025-nji ýylyň tomsunda dostum bilen Daejeonda, ýagny Seuldan günorta tarapda ýerleşýän uly şäherde dadyp gören hwangtae tagamlarym.
Hwangtae näme?
Hwangtae-nyň esasy önümi myeongtae, ýagny Alaska pollok balygy. Ol Koreýada iň köp iýilýän balyklaryň biri, ýöne gaýtadan işleniş usulyna görä ady düýbünden üýtgeýär. Iň esasy aýratynlygy bolsa gyşda 3–4 aýlap doňup-eräp, etiniň has ýumşak we sarymtyl bolmagy.
Bir balyk, dürli atlar
• saengtae — täze tutulyp getirilen çig myeongtae
• dongtae — çalt doňdurylan myeongtae
• bugeo — şemalda guradylansoň gaty we ýasy bolan myeongtae
• hwangtae — gyşyň dowamynda doňdurlyp-eredilip taýýarlanan myeongtae
Esasy zat hut “doňup-eremek” prosesinde. Koreýanyň Gangwon-do sebitindäki Daegwallyeong töwereklerinde gyş gijelerinde howa -15°C-den hem aşak düşýär, gündiz bolsa güneş çykanda biraz maýlaýar. Şol tebigy temperatura tapawudyndan peýdalanýarlar.
Taýýarlanyş prosesi
Güýzde tutulan myeongtae balygynyň içini arassalap, açyk howadaky agaç guratma tekjesine, ýagny deokjang-a bir-birden asýarlar. Dekabrdan indiki ýylyň martyna çenli takmynan 3–4 aý tebigy guradyş dowam edýär.
Gije doňup, gündiz eremek ýagdaýy günde bir gezek bolup, onlarça gezekden tas 100 gezege çenli gaýtalanýar. Şol wagt balygyň etindäki öýjük diwarlary ýarylýar-da, dokumasy giňeýär.
Netijede öň ýasy we gaty bolan myeongtae sarymtyl çişip, edil gubka ýaly ýumşak gurluşa eýe bolýar. “Hwang” sözi sary reňki aňladýar, taýýar hwangtae hakykatdanam solgun altynsow reňkde bolýar.
Bu usul öň sowadyjy tehnologiýa ýok wagty balygy saklamak üçin ulanylypdyr, ýöne soňunda asyl balykdan düýbünden başga tagam we gurluş emele gelipdir. Çorbada ulananyňda şiresi çuňlaşýar, sousda bişireniňde ähli tagamy içine çekýär, gowranyňda bolsa eti has dolgun bolup çykýar. Koreýada bu şeýle adaty önüme öwrülen welin, adamlar alkogoldan soň özlerini dürslemek üçin hwangtae-haejangguk hem bişirýärler.
Emma beýle howa şertleri gaty saýlama bolany üçin, hwangtae Koreýanyň daşynda tas öndürilmeýär.
💡 Koreýada bir myeongtae balygynyň ady 7-den hem köp görnüşe üýtgäp bilýär. Gaýtadan işlenişi, ululygy we möwsümine görä nogaree ýa-da kodaree ýaly atlar ulanylýar. Hatda koreý diliniň ene dilinde gürleýänler hem käte bulaşýar.
Koreýada şu bir hwangtae-dan buglama, çorba, sously nahar, hatda salat görnüşindäki garnir hem edýärler. Bir önümiň bişiriş usulyna görä nähili üýtgeýändigini suratlar bilen görkezeýin.
Hwangtae-haemul-jjim — ajy sously deňiz önümleri bilen
Şol gün ilki gelen nahar hwangtae-haemul-jjim boldy. Kiçi ölçegini sargyt etdik, ýöne tabak stola gelen badyna dostum “muny ikimiz iýip gutararysmy?” diýip güldi. Sebäbi aşagynda örän köp noýba ösüntgisi, üstünde bolsa hwangtae, jjukkumi diýilýän kiçijik osminog we mideodeok üýşüp durdy.
Reňkine seretseň gaty ajy ýaly görünýärdi, ýöne ilkinji tagamy süýjüräkdi. Ilki süýjülik gelýär, soň bolsa ajylyk ýuwaş-ýuwaşdan çykýar. Hwangtae eti ähli sousy içine sorup alansoň, her çeýnäniňde tagam içinden çykýar. Adaty täze balyk sousda bişirilende döwülip gidýär, hwangtae bolsa tersine has çişýär.
Jjukkumi-nyň kellejigi tutuşlygyna berlipdi. Sorujylaryna çenli üýtgemän görünýärdi. Koreýada deňiz önümlerini şeýle tebigy görnüşinde hödürlemek juda adaty zat.
Jjukkumi we mideodeok — tagamyň içindäki deňiz önümleri
Ýakyndan görseň, ol adaty osminogdan ep-esli kiçi we aýaklary inçe. Sousda gowy bişendigi üçin çeýnände şol çekişýän gurluşy juda gowy duýulýardy. Dostum hatda içinden diňe şony saýlap iýip otyrdy.
Ýaşyl öwüşgin berip duran zat mideodeok, ony bolsa Koreýadan başga ýerde görmek aňsat däl.
🦑 Mideodeok näme?
Iňlisçe sea pineapple ýa-da sea squirt diýilýär. Daşlara ýapyşyp ösýän deňiz önümi bolup, esasan Koreýanyň günorta kenarlaryndan ýygnalýar. Köplenç buglama ýa-da gyzgyn çorbalara goşulýar.
Çeýnän badyňa içinden deňiz suwuna meňzeş şire çogup çykýar. Koreýalylaryň öz arasynda-da muny halaýanlar we halamaýanlar bar, ýöne deňiz önümlerini gowy görýän bolsaň, bir gezek synap görmäge mynasyp.
Noýba ösüntgileriniň arasyndaky hwangtae eti ine şu. Sousda bişse-de ownap gitmändir, tersine hasam çişipdir. Hwangtae bilen nahar bişirilende iň göze ilýän aýratynlyk hem şu.
Aşakdaky noýba ösüntgilerini hem äsgermezçilik edip bolmaýar. Ajy şiräni doly siňdiripdi, şonuň üçin diňe şonuň özüni tüwiniň üstüne goýsaňam gapdal nahar bolup gidýärdi.
Galýan sousy nähili ulanýarlar
Nahara golaý gutaranyňda tabagyň düýbünde birneme gyzyl sous galýar, Koreýada muny zyňmaýarlar. Içine tüwi goşup garyp iýýärler. Dostum şol sously tüwiniň esasy nahardanam lezzetlidigini aýtdy, dogrusyny aýtsam, onuň bilen jedelleşmek kyn boldy.
Hwangtae-haejangguk — ajylygyň yzyny ýuwýan açyk çorba
Ajy deňiz önümleri tagamyndan soň göwnümize hut arassa, ýeňil bir balyk çorbasy çekdi. Şonuň üçin hwangtae-haejangguk sargyt etdik. Bu, Koreýada esasan alkogoldan soň içilýän çorba, ýöne içgi içmedik wagtyňda-da örän tagamly we rahatlatyjy bolýar.
🍺 Haejang näme?
“Serhoşlugy aýyrmak” diýen manyny berýär. Koreýada alkogoldan soňky gün gyzgyn çorba içmek däbi öňden bar. Hwangtae-haejangguk, ppyeo-haejangguk diýen doňuz süňkli çorba ýa-da kongnamul-haejangguk ýaly görnüşleri köp.
Koreýanyň şäherlerinde daňdana çenli açyk duran haejangguk ýerleri köp bolýar. Içgiden soň göni şol ýere gitmek adamlaryň adaty endigine öwrülen ýaly.
Şol gün aslynda alkogol içmändik, ýöne bu çorba şonda-da örän gowy gitdi. Gara ttukbaegi diýilýän koreý toýun gabynyň içinde arassa şire gaýnap durdy, üstünde enoki kömelegi bilen ýaşyl sogan bar. Haemul-jjim-ä düýbünden garşy bir dünýä: dury, ýeňil we tas ýagsyz.
Hwangtae eti şiräni içip çişipdir. Gaty guradylan balygyň çorbanyň içinde şeýle üýtgeýşine seredip geň galdym. Taýajyk bilen alsaň süýümleri boýunça ýyrtylyp gidýär, gurluşy adaty balykdan has ýumşak tofu ýalydy. Ine, men hut şu ýerde onuň näme üçin meşhurdygyna doly düşündim.
Ýokary galdyranyňda galyňlygy ine şu derejede. Öň ýasy guradylan balyk bolandygyna ynanmak kyn. Yzynda görünýän jorim bilen bile sargyt etseň utgaşykly bolýar: bir çemçe açyk çorba, bir bölek jorim, soň bir çemçe tüwi. Şeýlelikde iýip oturýarsyň.
Wasabili soýa sousuna batyryp iýilýän hwangtae
Bu wasabili soýa sousy. Haejanggukyň içinden hwangtae alyp, şuňa batyryp iýseň, tagamy birden üýtgeýär. Öň ýeňil bolan balyga wasabiniň burun açýan ysy bilen soýanyň duzlurak tagamy goşulýar-da, agyzdaky täsirini düýbünden başgaça edýär.
Köpürjikler çykyp, çorba gaýnap duran wagty iň gowy döwri. Hwangtae-haejangguk sowasa tagamy ýarym azalýar. Men başda tüwini aýratyn iýdim, soň ahyrynda galan çorbanyň içine goşup tamamladyk. Dostum bolsa başyndan göni garyp iýdi, ikisi-de bolýar.
Hwangtae-jorim — muny tüwiniň üstüne goýsaň ýeterlik
Şol gün iýenlerimiň arasynda iň ýönekeýi şu boldy. Demir tabagyň üstüne tutuş hwangtae goýup, gochujang sousyny çalyp bişirýärler, içine başga diýen ýaly zat goşulmaýar. Şonuň üçin hwangtae-nyň öz tagamyny iň göni duýdurýan menýu şu boldy.
Bu kelle tarapy. Ýüzgeçlerine çenli sous ýapyşypdyr, demir tabagyň gyralarynda-da biraz gyzaryp ýelmeşen ýerler bar. Men hut şol çişik, gytyrdak ýaly bolan gyra böleginden başlap iýdim.
Etli bölegi ýalpyldap duran sous bilen örtülipdi. Bu ýerde-de ilki süýjülik, soň ajylyk gelýär. Ajy nahary kän göterip bilmeýän adamlaram muny bir derejede iýip biler öýdýärin.
Böleklerine görä gurluşy näme üçin üýtgeýär?
Bu guýruk tarapy. Eti inçe bolansoň, sous has çuň siňipdir. Kelle tarapy galyň we çyglyrak, guýruk tarapy bolsa inçe we gytyrdak. Bir balyk bolsa-da, böleklerine görä şeýle tapawutlanýandygyna garaşmandym.
Buglama bilen gapdalynda goýsaň, bir hwangtae-dan iki düýbünden başga naharyň çykýandygy görünýär. Jjim çyglyrak we deňiz önümleriniň ysy bilen garyşyk, jorim bolsa has duzlyrak we sousy has goýy. Tüwi bilen bolsa jorim maňa has laýyk geldi.
Bir bölegini alyp tüwiniň üstüne goýduňmy, boldy. Koreý dilinde “bap-doduk”, ýagny “tüwi ogrusy” diýen söz bar. Garniri şeýle tagamly bolýar welin, tüwiň özüň hem duýmanka ýok bolup gidýär. Dostuma biraz tüwi galdyr diýýänçäm, eýýäm giç bolupdy.
Hwangtae-muchim — işdäni täzeläp berýän garnir
Hwangtae-muchim ownuk edip ýyrtylan hwangtae-ni gyzyl burçly sous bilen garyp taýýarlanýan garnir. Içinde hyýar, käşir we künji bolýar. Esasy nahar däl, ýöne ajy buglamadan ýa-da duzlurak jorimden soň iýseň, turşumtyl we çeýnemli tagamy agzyňy täzeläp berýär.
Ählisini arpa tüwäniň üstüne garsaň, bir wagtyň nahary bolýar
Bu ýerde tüwi adaty ak tüwi däl-de, arpa tüwesi boldy. Uly metal jamyň içinde arpa tüwesi, dogralan turp garniri, deňiz oty owuntgysy we gochujang goýlupdyr, soň bulary garyp iýýärsiň. Türkmen aşyndaky ýarma ýa-da garyşyk tüwi ýaly ýakyn duýgy berýär, ýöne sousy we hwangtae sebäpli tagamy düýbünden başga çykýar.
Bu başga gün ýene gelenimdäki saçak. Bir gezek iýip, birnäçe günden soň ýene dolandym. Stoluň üstünde jorim bilen haejanggukyň bile goýlandygyny görüp bolýar. Bir hwangtae bilen tutuş saçagy şeýle dolduryp bolýandygyna şol wagt has gowy göz ýetirdim.
Nahar gutarandan soň ýagdaý şu boldy. Tabaklar sap-sap boşapdy.
Dogruçyl pikirim
Jjim bilen jorim birneme ajyrak tagamlar. Gochujang esasly sous ulanylýandygy üçin ajyny kän göterip bilmeýänlere biraz agyr bolup biler. Dostum hem jjim iýýärkä azyndan üç gezek suw içdi. Şeýle-de bolsa, aşagynda süýjülik bardygy üçin asla iýip bolmajak derejede däl. Ilkinji gezek synaýan bolsaň, men hökman haejanggukdan başlamagy maslahat bererin.
📌 Hwangtae tagamlaryna gysgaça seret
• hwangtae-haemul-jjim — ajy sous + deňiz önümleri. Möçberi uly we täsiri güýçli tagam.
• hwangtae-haejangguk — açyk we ýeňil çorba. Ajyny halamaýanlara-da laýyk.
• hwangtae-jorim — gochujang sousunda bişen tüwi ýany garnir. Tüwiň azlyk edip biler.
• hwangtae-muchim — turşumtyl-ajy garnir. Işdäni täzeden açýar.
Koreýada diňe samgyeopsal ýa-da towuk bilen çäklenmäň, şeýle tagamlary hem gözläň. Hwangtae ýöriteleşen ýerler Seulda-da bar, Gangwon tarapynda bolsa has köp duşýar. Menýuda “황태” ýa-da hwangtae ýazgysyny görseňiz, bir girip görüň. Guradylan balykdan başgaça, ýatda galjak nahar gözleýän bolsaňyz, bu örän gowy başlangyç.
Bu ýazgy ilkinji gezek https://hi-jsb.blog sahypasynda çap edildi.