Heitt kóreskt mandu jeongol at royna

Í røðini um mat, tú bara mást royna, tá tú vitjar í Korea, er tað hesaferð mandu jeongol. Hendan røðin verður framvegis dagførd, tí eg eri í ferð við at vísa fram mat, sum veruliga er verdur at royna í Korea. Og í dag eri eg komin til mandu jeongol, sum smakkar so ótrúliga væl um veturin, at tú nærmast fær gæsahold av tí.

Tað eru helst fleiri, sum ongantíð hava hoyrt navnið mandu jeongol fyrr. Men um tú nevnir mandu jeongol fyri einum kóreana, so broytist andlitið alt fyri eitt. So nógv sigur tað um hendan matin.

Lat okkum fyrst skilja, hvat jeongol er

Jeongol er ein kóreskur potturættur, sum verður settur á ein brennara á borðinum og kókaður, meðan tú etur hann. Soleiðis kemur hann fyrst. Ein reinur og klárur kraftur, har bara nakrir bleytir várleykir flóta omaná. Tað sær kanska heldur einfalt út, ikki satt? Men júst her byrjar tað. So hvørt sum mandu og hini ráevnini koma í, verður tað til eitt veruligt mandu jeongol.

Høvuðspersónurin í mandu jeongol, mandu kemur á pall

Hetta er mandu. Stórt, ikki satt? Serliga innan kóresk mandu merkir henda støddin vanliga, at fyllingin veruliga er stúgvað inn. Tað smakkar væl, eisini um tú etur tað beint sum tað er. Men í dag skal tað ikki bara etast soleiðis. Tí tann kókandi krafturin bíðar eftir tí.

Uttan grønmeti er tað einki jeongol

Um tú bara leggur mandu í, kennist tað eitt sindur tómt, ikki satt? Shiitake-soppar, oystrusoppar, bønuspír, napa-kál og bok choy fara øll niður í pottin. Hetta er ikki bara nakað, sum fylgir við. Tá hesi grønmetini liggja og mýkjast spakuliga í kraftinum, broyta tey allan smakkin á súpanini. Tað, sum fyrst var ein einfaldur og klárur kraftur, verður støðugt djúpari.

Neytakjøtið verður etið í shabu-shabu hátt

So kemur neytakjøtið. Har er mannagongdin øðrvísi. Mandu og grønmeti kunnu kóka leingi, men tað má neytakjøtið ikki. Tú leggur tað í kókandi kraftin í eitt lítið bil og tekur tað upp aftur beinanvegin, tá liturin broytist. Tað er júst sami háttur sum við shabu-shabu. Tað er skorið so tunt, at nakrar fáar sekundir eru nokk. Letur tú tað liggja ov leingi, verður tað seigt, men tekur tú tað upp í røttum løtu, fært tú ta mjúku kensluna, sum nærmast bráðnar í munninum. Tað er júst tað, sum er styrkin við hesum kjøtinum.

Hvussu mandu jeongol kókar, frá byrjan til enda

Nú byrjar tað av álvara. Grønmetið verður lagt í pottin, og hitin verður tendraður. Fyrst sær tað bara út sum ein stór rúgva av grønmeti í einum potti. Men júst her byrjar tað veruliga. Bok choy, bønuspír og kál møta tí heita kraftinum og byrja spakuliga at leggjast saman. Tú skalt ikki skunda tær at seta ov nógv á. Tað er júst við at hita tað spakuliga, at krafturin seinni fær tann rætta smakkin.

Tá sopparnir koma í, broytist krafturin

Når grønmetið er farið eitt sindur saman, verða sopparnir lagdir í. Tað buldrar ikki av álvara enn. Krafturin er í ferð við spakuliga at taka í seg anga og smakkin frá bæði soppum og grønmeti. Shiitake og oystrusoppar byrja at loysa seg mjúkt upp í tí heita kraftinum, og tann serliga djúpa angin kemur fram. Hetta er í roynd og veru tann týdningarmesta løtan. Jeongol er ikki matur, tú skundar tær ígjøgnum. Hvørt ráevni má fáa tíð at geva kraftinum sín egna smak. Tað er soleiðis, tú fært tann rætta jeongol-smakkin. Bara at sita framman fyri pottinum og draga anda inn av hesum anganum kennist næstan sum at hava etið helvtina.

Boblandi nú, nú er tíð at leggja mandu í

Nú er tað av álvara farið at kóka. Fyrst komu smáar boblur upp við kantin, og síðani er allur potturin farin at kóka. Tað, sum fyrst bara var ein klárur kraftur, hevur nú tikið lit og anga frá bæði grønmeti og soppum og er vorðið nakað heilt annað. Tá henda angin byrjar at fylla køkin, síggja tú eisini, hvussu fólk við grannaborðunum smáhyggja. So nógv merkist tað. Nú er løtan komin at leggja mandu í.

Tá mandu fer niðurí, verður krafturin enn djúpari

Tá tað veruliga kókar, verða mandu løgd niðurí. Í somu løtu sum hesar stóru dumplingarnar plaska niður í tann kókandi kraftin, hoyrir tú nærmast fólk svølgja rundanum. Ja, veruliga. Tá mandu liggur í kraftinum, sleppur saftin innaní spakuliga út, og so verður krafturin enn eitt stig djúpari. Tað, sum fyrst var ein grønmetiskraftur, verður nú eisini ein mandukraftur. Júst hetta er kjarnin í mandu jeongol. Krafturin broytist alla tíðina, hvørja ferð eitt nýtt ráevni kemur í.

Hygg at teimum mandu, sum nú liggja og bobla. Í mun til tá tey vórðu løgd í, hevur skinnhylkið nú drukkið nógv av kraftinum og er blivið fylligari og bleytari. Krafturin er altso í ferð við at trekkja inn í deiggið. Hetta er tann mest freistandi løtan. Letur tú tað kóka ov leingi, kann skinnhylkið gerast ov slappað ella springa. Um tú á hesum tíðspunktinum tekur eitt upp og bítur í tað, rennur heiti krafturin út í munnin, og tað er júst tá, tað smakkar av sonnum. Tú mást bara ansa tær, tí tað er ordiliga heitt.

Tá tú hyggur inn í eina kimchi-mandu

Tú ert kanska forvitin eftir at síggja fyllingina? So eg skar eitt upp. Hetta er kimchi-mandu. Inni sært tú, at tað er fult av kimchi og glastráðum, og tú kanst eisini síggja tann reyðliga litin. Uttaní frá sær tað bara út sum eitt runt mandu, men tá tú sker tað sundur, sært tú, hvussu nógv veruliga er inni. Meðan tað kókar í kraftinum, sleppur eitt lítið sindur av súrliga smakkinum frá kimchi út og blandar seg við súpanini, og tann samansetingin riggar nógv betur enn tú hevði hildið. Eisini fólk, sum ongantíð hava etið kimchi fyrr, eta ofta kimchi-mandu í hesum pottinum uttan stórvegis trupulleikar.

Tá neytakjøtið kemur í, er krafturin fullkomin

Grønmeti er komið í, mandu er komið í, og hvat heldur tú so hendir, tá eisini neytakjøtið verður lagt í? Krafturin broytist fullkomiliga. Tann serliga dýra og djúpa kjøtangan leggur seg í alla súpanina, og tað, sum byrjaði sum ein reinur og mildur kraftur, verður nú nógv tyngri og djúpari í smakki. Á nógvum matstovum ber eisini til at bíleggja eyka neytakjøt. Mong royna fyrst vanliga útgávuna og leggja síðan kjøt aftrat, um teimum dámar tað væl.

Nakrar fáar sekundir gera allan munin

Neytakjøtið skal ikki kóka leingi. Tú dyppar tað bara eitt lítið sindur niður í tann kókandi kraftin og tekur tað upp aftur beinanvegin, tá liturin broytist. Tað er shabu-shabu hátturin. Av tí at kjøtið er so tunt skorið, eru nakrar fáar sekundir nokk. Missir tú ta røttu løtuna, verður tað seigt. Tað er júst tann løtan, tá liturin akkurát broytist, sum gevur besta smakkin.

Tá neytakjøtið byrjar at kóka í kraftinum, broytist liturin enn eina ferð. Tann reini krafturin, sum grønmetið og sopparnir løgdu grundina til, fær nú neytakjøtsangan oman á seg og verður bæði dekkari og nógv drúgvari í smakki. Tað er nærmast ein heilt onnur súpa enn tann, sum kom fyrst. Tá tú tekur eina skeið av hesum og drekkur tað, skilur tú alt fyri eitt, hví kóreanarar leita eftir jeongol hvørja vetur.

Til endans kemur kalguksu, og tað er veruligi endin

Tá tú hevur etið tað mesta, er tað ikki endað enn. Nú liggur hendan djúpa súpanin eftir í botninum á pottinum, og tað hevði verið ov spell bara at lata hana liggja. Júst í hesum krafti leggur tú kalguksu-nudlur, og tað er veruligi endin á einum mandu jeongol. Á matstovuni fært tú nudlurnar serstakar. Tá tær koma niður í tann kraftin, sum hevur fingið smakkin frá bæði mandu, kjøti og grønmeti, súgva tær alt til sín, og so er síðsta skálin veruliga fullgjørd.

Áðrenn jeongol kemur, fylla smárættirnir alt borðið

Á kóreskum matstovum koma smáir tallerkar á borðið, áðrenn høvuðsrætturin kemur. Hetta eru banchan. Tey koma ókeypis, og tá tú hevur etið upp, kanst tú spyrja um meira. Tey, sum eru har fyri fyrstu ferð, sita ofta bara og hyggja, tí tey vita ikki ordiliga, hvat alt er. So eg skal taka tykkum ígjøgnum smárættirnar, sum komu henda dagin.

Banchan 1 Pajeon — klassikarin millum steikikøkur

Hetta er ein steikt pannukøka við leyki í. Uttan er hon støk, og innan er hon seiggjari, og tá tú dyppar hana í sojasós, kennist bíðitíðin eftir jeongol als ikki sum burturspilt tíð. At fáa pajeon sum banchan á kóreskari matstovu er tekin um eitt rættiliga lagaligt stað.

Banchan 2 Jangajji — tað, sum nullstillar smakkin í munninum

Hetta gula og staka er jangajji. Tað hevur ein søtan og súrligan smak, og tá tú etur nakað drúgt og kraftigt, er tað fantastiskt at tyggja eitt sindur av hesum fyri at fáa munnin reinan aftur. Hetta er ein av teimum smárættunum, sum næstan altíð eru á kóreskum matstovum. Tað tykist kanska einfalt, men manglar tað, kennist okkurt tómt.

Banchan 3 Agurkkimchi — sterkt, men tú fert altíð aftur eftir tí

Hetta er agurk blandað við chili og leyki. Tann staka agurkin hevur sogið nógv av kryddinum í seg, so tú fært bæði sterkari og frískari smakkin samstundis. Fyrst ert tú kanska eitt sindur varin, tí tað sær sterkt út, men tá tú hevur etið eitt sindur, fert tú skjótt aftur eftir meira. Tað passar serliga væl saman við jeongol.

Banchan 4 Salat — sjálvt uttan kjøt hevur tú hug til salati

Her er salatbløð við dressing oman á.

Vanligir spurningar um mandu jeongol

Hetta innleggið varð upprunaliga givið út á https://hi-jsb.blog.