Kakana ni Waitui e Korea: 4 na Kakana Huangtae
I Tavi ni Veika
veika 11
O sa bau rogoca na huangtae (hwangtae)? Oqo e dua na kakana ni waitui ka caka mai na myeongtae (myeongtae, ika ni waitui batabata), ni sa vakarorogo tu e tautuba ena loma ni vulaikatakata me lili ka qiriqiri, qai waicala tale vakawasoma. Sa qai dromu dromu na lewena ka sa vaka e dua tani sara na ka laukana. E Korea era vakayagataka me caka kina na kakana vakasaqa, supu, jorim kei na veika lailai ni kana, ia e levu na vanua e taudaku ni Korea era sega mada ga ni kila na yacana. Au sa dau vola oti vakalevu eke me baleta na tteokbokki (tteokbokki, keke ni raisi katakata) kei na bibimbap (bibimbap, raisi kei na kakana veiwaki), o koya au via vakaraitaka nikua e dua na ka duatani. Oqo na kakana huangtae au a kana vata kei noqu itokani mai Daejeon ena vulaikatakata ni 2025. Me vaka ga na ika mamaca e Viti ni sa biu kina na wai katakata me malumu tale, ia na huangtae e qai vulavula malumu ka sivia sara.
Na huangtae (Hwangtae) e dua na kakana ni Korea cava?
Na iyaya taumada ni huangtae na myeongtae (myeongtae), e dua vei ira na ika era dau laukana vakalevu e Korea. Na ka e veivakurabuitaki, e veisau vakadua na yacana me vaka na sala e qaravi kina.
Na ika vata ga, ia na yaca duidui
• saengtae (saengtae) — myeongtae vou dina ga ni se qai tauri mai
• dongtae (dongtae) — myeongtae sa vakabibitaki vakatotolo
• bugeo (bugeo) — myeongtae sa vakamamaretaki ena cagi me qaqa ka balavu
• huangtae (hwangtae) — myeongtae sa dau qiriqiri ka waicala vakawasoma ena vulaikatakata
Na uto ni kena buli na “qiriqiri ka waicala tale.” Mai Daegwallyeong e Gangwon-do e rui batabata na bogi ena vulaikatakata, qai tubu tale na katakata ni siga ni cadra na matanisiga. Oqo sara ga na duidui ni draki era vakayagataka.
Na sala e buli kina
Ni sa tauri na myeongtae ena vula ni cava ni yabaki, era kauta tani na kena gacagaca e loma qai liliya yadua ena deokjang (deokjang, rara ni vakamamaretaki e tautuba) ka caka ena kau. Mai Tiseba me yacova na Maji, e rauta ni 3 se 4 na vula na nona mamaca vakadabi e tautuba.
Ena bogi e qiriqiri, ena siga e waicala tale, dua na gauna ena dua na siga, qai toso tiko vakawasoma me tini vakalevu se voleka ni drau na gauna. Ena veigauna kece oqori e dromu na lalaga ni sela ena lewena qai vakalevutaki na kena lewa.
Na kena itinitini, na myeongtae ka a mamare ka qaqa taumada sa qai serau vulavula-se vulavula samasama, sa tubutubu ka malumu me vaka na siponji. Na “hwang” e kena ibalebale na roka samasama, ka dina ga ni sa tu vua na roka koula malumu na huangtae sa vakacavari.
Na sala oqo e tekivu me baleta na maroroi ni kakana ni bera ni rawarawa na ivakarau ni vakabibitaki, ia e qai bulia e dua na iboi kei na isausau e sega ni tautauvata kei na ika taumada. Ni curu i na supu e vakatitobutaka na kena wai, ni vakasaqataki kei na wai ni sousi e gunuva kece na vakavinavinaka, qai ni tavu sa bula matua mai na lewa ni lewena. E Korea e kakana ni veisiga sara ga na huangtae, me yacova ni ra dau vakarautaka na huangtae-haejangguk me vakacegui yago ni oti na gunu.
Ia, baleta ni dredre sara na draki e gadrevi kina, e voleka ni sega ni dau caka na huangtae e taudaku ni Korea.
💡 E Korea, e rawa ni veisau na yaca ni myeongtae e sivia e vitu na gauna. Me vaka na ivakarau ni kena qaravi, na levu, kei na gauna ni yabaki, era vakayagataka tale ga na yaca me vaka na nogari (nogari, ika gone ni myeongtae) kei na kodari (kodari, myeongtae mamaca vakalailai). Ke o sega ni dau vosa vakavalagi Korea, oqo e dua na tiki e rawa ni veilecayaki kina e dua.
Mai na huangtae vata ga oqo, e rawa ni caka kina e Korea na jjim, supu, jorim kei na muchim. Au na vakaraitaka ena iyaloyalo na sala e veisau kina na iyaya vata ga oqo me vaka na ivakarau ni kena saqa.
Hwangtae-haemul-jjim (Hwangtae-Haemul-Jjim) — sausi katakata kei na kakana ni waitui kece sara
Na ka taumada e yaco mai ena siga oya na hwangtae-haemul-jjim. Keirau a ota na levu lailai, ia ni qai biu ga ena teveli e taroga noqu itokani se rawa dina vei keirau na rua. E sogo vakalevu na bean sprout e ruku, qai tu ena dela na huangtae, jjukkumi (jjukkumi, manumanu ni waitui lailai e levu na liga), kei na mideodeok (mideodeok, kakana ni waitui e kaukauwa na kena iboi ni waitui).
Au a nanuma ni na katakata sara ni damudamu vakaoqo, ia na imatai ni tovolea e kamikamica. E curu taumada mai na kamikamica, qai muri vakamalua mai na katakata. Na lewa ni huangtae e gunuva kece na sausi, o koya ni o qaqa mada e qai basika tale mai na kena tovo. Na ika raraba ni vakasaqataki vakaoqo e dau ramusu, ia na huangtae e qai tubu vulavula ka levu cake.
Na ulu ni jjukkumi e taucoko ga. E laurai vinaka tu ga na kena kapu ni veilawa. E Korea e ka matata ga me vakarautaki vakaoqo na kakana ni waitui me se maroroi tu na kena irairai dina.
Jjukkumi kei na mideodeok — na kakana ni waitui e loma ni hwangtae-haemul-jjim
Ni raici voleka, e laurai ni lailai cake sara mai na manumanu ni waitui levu ka momoto tale ga na kena liga. Ni sa vakasaqataki vata kei na wai ni sousi, e qai seraka matua na kena malumu-kaukauwa ni qaqi, ka noqu itokani e vaka ga ni sa qai digia tiko oqo duadua me kania.
Na ka roka vulavula-drokadroka e laurai tiko oya na mideodeok, e dua na kakana ni waitui e dredre sara mo sotava ena taudaku ni Korea.
🦑 Na cava na mideodeok (Mideodeok)?
Oqo e dua na kakana ni waitui e dau kabita na vatu ena wasawasa, ka levu na kena kumuni ena baravi ceva kei Korea. E dau curu vakalevu ena kakana vakasaqa se ena wai katakata ni kakana.
Ni o qaqa kina, e dau dro vakasauri mai na wai e vakataki waitui dina. E tiko eso mada ga na kai Korea e sega ni taleitaka, ia kevaka o dau marautaka na kakana ni waitui, e ganita dina me o tovolea.
Oqo na lewa ni huangtae ena maliwa ni bean sprout. E dina ga ni sa vakasaqataki tiko ena sausi, e sega ni ramusu, e qai tubu cake ga. Oqo sara ga e dua na ka e matata vakalevu ni o saqa ena huangtae.
Na bean sprout e ruku e sega talega ni ka me vakawaleni. E gunuva kece na wai ni sausi katakata, ka yaco me rauta ga me biu ena dela ni raisi ka sa dua sara na kakana vinaka.
Na kena vakayagataki na wai ni sausi sa vo
Ni sa voleka ni oti na kana, e vo ga vakalailai e ruku ni tavi na wai damudamu ni sausi, ka e Korea era sega ni biuta. Era biuta kina na raisi mera qai veiwakitaka. E kaya noqu itokani ni na raisi veiwaki oqo e vinaka cake mai na kakana levu, ka dredre sara meu sega ni vakadonuya.
Hwangtae-haejangguk (Hwangtae-Haejangguk) — supu ni kakana ni Korea me vakamalumutaka na katakata oya
Ni oti na kakana ni waitui katakata oqo, au sa qai via gunuva e dua na supu matata ka mamada. O koya oqo na vuna keitou a ota kina na hwangtae-haejangguk.
🍺 Na cava na haejang (Haejang)?
Na kena ibalebale na vakamalumutaki ni yago ni oti na gunu. Mai Korea e dede sara na nodra ivakarau ni gunuva na supu katakata ena siga ka muri. E levu na kena mataqali me vaka na hwangtae-haejangguk, ppyeo-haejangguk (ppyeo-haejangguk, supu ni sui ni vuaka), kei na kongnamul-haejangguk (kongnamul-haejangguk, supu ni bean sprout).
E levu na siti e Korea e tiko kina na vale ni kakana e dau dolava me yacova na mataka lailai me baleta ga na haejangguk. Ni sa cava na gauna ni gunu, e dau vaka ga e dua na ivakarau tudei me ra gole vakadodonu kina.
E dina ni keitou a sega ni gunu ena siga oya, ia na haejangguk e vakadonui tiko ga me kana se sega mada ga ni oti na gunu. E kati vinaka tiko ena ttukbaegi (ttukbaegi, bilo qele ni Korea) na wai ni supu matata, qai tu ena dela na mushroom balavu malumu kei na draunikau boi vinaka. E duidui sara mai na kakana taumada: e matata, e mamada, ka voleka ni sega ni waiwai.
Na lewa ni huangtae e gunuva vakalevu na wai ni supu ka sa tubu cake. E veivakurabuitaki dina na sala e veisau kina e dua na ika mamaca qaqa me vaka oqo ena loma ni supu. Niu laveta ena ivau ni kana, e veimama vakatali me vaka na tutu vulavula malumu ka sega ni vaka na ika raraba.
Ni o laveta cake, e laurai vinaka na kena matolu. E sega ni rawarawa mo vakabauta ni oqo e a dua tu na ika mamaca qaqa ka balavu. Kevaka o ota vata kei na jorim e laurai tiko e muri, e yaco me duatani dina na rau veiwaki. Dua na sipuni supu matata, dua na tiki ni jorim, dua tale na sipuni raisi. Oqori ga e qai cici tiko vakalekaleka.
Huangtae e dregati ena sosi soya kei na gochunengyi
Na gochunengyi-ganjang (gochunengyi-ganjang), sosi soya kei na gochunengyi. Kevaka o kauta mai na huangtae mai na supu qai dregata eke, e veisautaka tale na kena tovo. Na huangtae malumu e qai vakuria kina na kena boi kaukauwa malumu ni gochunengyi kei na damudamu ni sosi soya, ka sa vaka me dua tale na kakana vou.
Na gauna vinaka duadua mo kana kina na supu oqo ni se cabe tiko ga na cagi vulavula ka se katakata duadua. Na hwangtae-haejangguk e lutu vakalevu na kena vinaka ni sa batabata. Au a kana taudua taumada na raisi, qai muri au qai veiwakitaka ena wai ni supu sa vo. Noqu itokani e biuta ga vakadodonu mai na imatai. E rawa vinaka ruarua na sala.
Hwangtae-jorim (Hwangtae-Jorim) — biu ga ena dela ni raisi sa oti
Mai na veika kece au a kana ena siga oya, oqo na kakana rawarawa duadua. Era biuta na huangtae taucoko ena peleti kaukamea qai vakasaqataka ena sausi gochujang, ka sega ni levu tale na veika e curu kina. Kevaka o via tovolea vakadodonu na tovo dina ni huangtae, oqo beka na kakana rawarawa duadua mo tekivu kina.
Na tiki ni ulu. E kabiti tu kina na sausi me yacova sara na qio, ka sa vaka tale ga me lomaqa lailai tiko na tutu ni peleti kaukamea. O ira na tutu lomaqa lailai oqori au a kauta taumada.
Na tiki ni lewa e ubi ena sausi e serau vinaka. E curu taumada na kamikamica, qai muri mai na katakata. Kevaka mada ga o sega ni dau vosota vakavinaka na kakana katakata, au nanuma ni o se rawa tiko ga ni kana oqo.
Na isausau duidui me vaka na tiki ni ika
Na tiki ni iu. Baleta ni mamare na lewa e kea, e curu titobu cake kina na sausi. Na tiki voleka ina ulu e matolu ka susulaki, ia na tiki ni iu e mamare ka lomaqa. Oqo e dua na ka au taleitaka duadua: na ika vata ga ia e vakayacora e rua se sivia na isausau me vaka na tiki o kauta mai.
Ni rau vakadaberi vata kei na jjim, e dredre mo vakabauta ni huangtae vata ga. Na jjim e susulaki ka vakasinaiti ena iboi ni kakana ni waitui tale eso, ia na jorim e tovo totolo, e damudamu ka cecere na kena sausi. Vata kei na raisi, na jorim e veiganiti vakalevu vei au.
Laveta cake e dua na tiki qai biuta ena dela ni raisi, sa rauta sara. E tiko e Korea e dua na vosa “bap-doduk” (bap-doduk, ka laukana e butakoca na raisi). Na ibalebale ni vosa oya ni vinaka sara na kakana me sa yali ga na raisi ni o sega mada ga ni kila. Niu tukuna vua noqu itokani me volekata mada eso na raisi, sa bera dina.
Hwangtae-muchim (Hwangtae-Muchim) — me vakasavasavataka tale na tovo ni gusu
Oqo e dua na veika lailai ni kana ka caka ena huangtae sa dresulaki lalai ka veiwaki ena pauta damudamu. E tu kina na kukama, karoti kei na sinucodo vulavula. E sega ni kakana levu, ia e vakayagataki mo kauta ena maliwa ni veitiki. E laurai kina na tikitiki ni drava, katakata lailai, kei na qaqi malumu e vakasavasavataka vinaka na gusu ni oti na jjim katakata se jorim totolo.
Ni biu kece ena bori-bap sa dua na kana taucoko
Na raisi e a vakarautaki me bori-bap (bori-bap, raisi kei na varile). Ena dua na yangpun (yangpun, bilo kaukamea levu), e tu kina na bori-bap, draunikau ni reti sa dresudresu, limu mamaca sa kurukuru, kei na gochujang, ka qai veiwaki kece. Na kena soli na bori-bap ena vanua ni raisi vulavula e dua na ivakarau rawarawa ni kana ni vale e Korea. Ni o qai biuta kina yadua na tiki ni kakana huangtae, sa qai oti kina na nomu kakana taucoko.
Oqo na teveli ni dua tale na siga au a lesu kina. Ni oti ga na imatai ni gauna, au a lesu tale ni oti e vica na siga. O rawa ni raica tiko eke na jorim kei na haejangguk ni rau vakadaberi tu. E vakadrukai dina na levu ni kakana e rawa ni vakarautaki mai na huangtae e dua ga.
Ni oti na kana kece. Sa lala na tavi.
Na noqu rai dina
Na jjim kei na jorim e rua na kakana katakata toka. Baleta ni yavutaki ena sausi gochujang, ena rawa ni dredre vakalailai vei ira era sega ni kaukauwa ena kakana katakata. Noqu itokani mada ga e gunuva vakatolu na wai ni se kana tiko na jjim. Ia, e tiko ga na kamikamica e vakarawarawataka, o koya e sega ni dua na ka dredre me yacova ni sega rawa ni kana. Kevaka oqo na nomu imatai ni huangtae, au na vakaturi mo tekivu ena haejangguk.
📌 Rai vakatotolo ina kakana huangtae
• hwangtae-haemul-jjim (hwangtae-haemul-jjim) — sausi katakata kei na kakana ni waitui. E levu na kena iwiliwili ka kaukauwa na kena tovo.
• hwangtae-haejangguk (hwangtae-haejangguk) — supu matata ka mamada. E rawa tale ga vei ira era sega ni dau kana katakata.
• hwangtae-jorim (hwangtae-jorim) — kakana ni raisi sa vakasaqataki ena gochujang. Ena rawa ni sega ni rauta na raisi.
• hwangtae-muchim (hwangtae-muchim) — veika lailai ni kana e drava-katakata. Me vakasavasavataka tale na tovo ni gusu.
Ni o tiko e Korea, kua ni kana ga na samgyeopsal se na toa vakalailai ga; vaqara tale mada eso na kakana vakaoqo. E tiko na vale ni huangtae e Seoul, ka levu cake ni o gole ki Gangwon-do. Kevaka o raica na vosa “huangtae” ena lisi ni kakana, au na kaya ga mo curu vakadodonu.
Na tabana oqo e a tabaki taumada ena https://hi-jsb.blog.