3 dania ze stacji benzynowej w Tajlandii — khao kha moo i nie tylko

Obiad na stacji benzynowej w Tajlandii?

Jeśli podczas podróży po Tajlandii chcesz spróbować prawdziwego street foodu, mam dla ciebie zaskakującą podpowiedź — stacja benzynowa. Tak, serio. Tajski street food na najwyższym poziomie znajdziesz właśnie na stacji paliw. Dla kogoś z Polski to brzmi absurdalnie, bo u nas stacja to miejsce, gdzie tankujesz, może wpadasz po hot doga na Orlenie i jedziesz dalej. Mały sklepik przy dystrybutorze to u nas już duża stacja.

Mieszkałem w Tajlandii trzy lata. Żona jest Tajką, razem mieszkaliśmy w Rayong, mieście na wschodnim wybrzeżu, mniej więcej trzy godziny na południowy wschód od Bangkoku. Tamtego dnia wracaliśmy do domu i zatrzymaliśmy się na stacji PTT, żeby zatankować. Żona zaproponowała, że zjemy tu obiad. Tajska stacja benzynowa to nie jest tylko dystrybutor i toaleta. Duże sieci jak PTT to całe kompleksy — ze sklepem, kawiarnią, restauracją, a czasem nawet salonem masażu. Dzisiaj opowiem wam o trzech daniach, które zjedliśmy z żoną w restauracji na tej stacji PTT: duszonej nóżce wieprzowej na ryżu (khao kha moo), zupie tom yum z makaronem instant i tajskiej zupie z makaronem ryżowym i krwią wieprzową (kuay tiao nam tok).

Tak wygląda stacja PTT w Rayong. Pod czerwonymi parasolami stoją ławki, a w tle widać budynek z 7-Eleven, kawiarnią i restauracją. To bardziej przypomina małe centrum handlowe niż stację paliw. Kiedy przyjechałem do Tajlandii pierwszy raz jako turysta, byłem w szoku. Po trzech latach życia tam już rozumiałem, dlaczego tak to wygląda.

Polskie stacje przydrożne vs tajskie stacje na krajówce

Infrastruktura drogowa w Polsce i Tajlandii wygląda zupełnie inaczej.

Polska ma rozbudowaną sieć autostradowych miejsc obsługi podróżnych, a Tajlandia postawiła na stacje benzynowe przy drogach krajowych, które stały się czymś w rodzaju mini-centrów usługowych. Kierunek inny, ale potrzeba ta sama — żeby w trasie można było się zatrzymać, zjeść coś porządnego i wypić kawę.

Tak wygląda restauracja na stacji benzynowej

Przed restauracją stoją stalowe stoły i krzesła ustawione w długich rzędach. To typowy widok w tajskich lokalnych jadłodajniach — trochę jak metalowe stoliki przed polskim barem mlecznym, tylko pod gołym niebem. Miejsce jest półotwarte, więc je się na świeżym powietrzu. Brzmi fajnie, ale szczerze mówiąc, w tajski południe samo siedzenie sprawia, że pot leci po plecach strumieniami. Klimatyzacji oczywiście nie ma, a jak kręci się wiatrak, to już luksus. Moja żona jednak właśnie takie miejsca uwielbia. Tajowie często wolą jeść na zewnątrz niż w klimatyzowanym wnętrzu.

System „wybierz makaron, a my ugotujemy"

Na jednej z półek w restauracji leżały przeróżne makarony — instant i świeże. Wybierasz, który chcesz, a kucharz gotuje go na miejscu z dodatkami. To trochę jak w polskim barze mlecznym, gdzie wskazujesz danie na ladzie, ale mechanizm jest inny. W Polsce dostajesz gotowy talerz z zupą i wszystko jest w niej ugotowane od A do Z. W Tajlandii makaron jest krótko blanszowany, wrzucany do miski, zalewany gorącym bulionem, a na wierzch lądują plasterki mięsa, warzywa, kolendra i inne dodatki. Dzięki temu makaron nie jest rozgotowany, a bulion jest klarowny i lżejszy niż polskie zupy.

To jest tajska nóżka wieprzowa? Wygląda jak polska golonka!

To jest tajska duszona nóżka wieprzowa. Kiedy zobaczyłem ją pierwszy raz, szczerze się zdziwiłem. Zaraz, zaraz — to wygląda jak polska golonka w sosie! Lśniąca brązowa skórka, mięso odchodzące od kości, pod spodem zielone liście — gdybyś postawił to na polskim stole obok golonki z kapustą, nikt by się nie zorientował, że to danie z drugiego końca świata. Po kolorze od razu widać, że mięso długo dusiło się w sosie sojowym, a skórka zżelatynizowała się dokładnie tak, jak w dobrze przygotowanej polskiej golonce.

Kiedy myślisz o tajskim jedzeniu, pierwsze co przychodzi na myśl to pewnie tom yum albo pad thai — coś ostrego i aromatycznego. Ale khao kha moo to zupełnie inna bajka. To danie w stylu azjatyckiego gulaszu, bliższe polskiej golonce niż tajskiemu curry. Zostało przyniesione do Tajlandii przez chińskich imigrantów i należy do rodziny dań duszonych w sosie sojowym, znanych w całej Azji Wschodniej. Dlatego tak bardzo przypomina europejskie duszone mięso — bo korzenie ma wspólne z chińską, a pośrednio nawet z naszą tradycją kulinarną.

Khao kha moo — duszona nóżka wieprzowa na ryżu

Oto gotowe khao kha moo, czyli tajska duszona wieprzowina na ryżu. Zamówiła je żona, ale dzieliliśmy się po połowie. Na ryż jaśminowy kładzie się hojną porcję duszonej nóżki wieprzowej i polewa sosem z duszenia. Obok leżą blanszowane pak choi i marynowane liście gorczycy.

W Polsce golonkę podajesz na talerzu z kapustą kiszoną albo chrzanem. To danie samo w sobie, ewentualnie z chlebem. W Tajlandii nóżka wieprzowa ląduje na ryżu i tworzy kompletną miskę — coś jak polski obiad w jednym naczyniu. Sos z duszenia wsiąka w ryż, każde ziarnko nabiera smaku i ręka sama sięga po łyżkę, żeby nabrać jeszcze jeden kęs.

Cena? Jedna miska kosztowała 60 bahtów, czyli niecałe 2 dolary. W Polsce za golonkę w restauracji zapłacisz jakieś 10–15 dolarów, a za nóżkę wieprzową w azjatyckim lokalu jeszcze więcej. Jasne, porcje i kawałki mięsa się różnią, więc porównanie nie jest idealne, ale jako kompletny posiłek z ryżem za tę cenę — to po prostu absurdalnie tanio. Pierwszy raz spróbowałem khao kha moo w food courcie w Terminal 21 w Bangkoku na Asok i już wtedy byłem w szoku cenowym. Na stacji benzynowej w Rayong było jeszcze taniej. Na nocnym targu koło naszego domu też jedliśmy to regularnie i ceny były podobne.

Polska golonka vs tajskie khao kha moo — różnica w konsystencji

Z bliska khao kha moo wygląda tak: ryż jaśminowy na dole, na nim wieprzowina, z boku marynowane liście gorczycy, po drugiej stronie blanszowane pak choi. Na dnie talerza zbiera się ciemny, aromatyczny sos.

Kiedy jednak wkładasz to do ust, różnica między polską golonką a tajskim khao kha moo jest wyraźna.

Marynowane liście gorczycy odgrywają tu zaskakująco ważną rolę. Duszona wieprzowina jest słodkawa i tłusta, więc po kilku kęsach mogłaby się wydać ciężka. Te kwaśne warzywa czyszczą podniebienie — trochę jak kiszona kapusta przy golonce albo ogórek kiszony przy schabowym. Żona powiedziała mi, że bez tych marynowanych liści khao kha moo nie jest kompletne. I po kilku miesiącach regularnego jedzenia muszę się z nią zgodzić.

Tom yum mama — tajski makaron instant na poważnie

To jest moje zamówienie — tom yum mama, czyli tajska zupa tom yum z makaronem instant. To ten makaron, który wybrałem z półki i oddałem do przygotowania w kuchni. Mama to tajska marka makaronu instant numer jeden — to ich odpowiednik polskich Zupek Chińskich, tyle że na poziomie kultu narodowego. Ten makaron gotowany jest w bulionie tom yum, a na wierzch lądują kulki rybne, plasterki wieprzowiny, kruszone orzeszki ziemne, olej chili, szczypiorek i suszone krewetki. W tajskim 7-Eleven też możesz kupić makarona Mama i poprosić, żeby ci go zagotowali, ale w restauracji dodatki są znacznie bardziej obfite.

Szczerze? Za pierwszym razem nie dałem rady zjeść całej miski

Powiem wprost. Tej zupy większość Europejczyków za pierwszym razem nie skończy. Nie dlatego, że jest za ostra albo za słona. Problem w tym, że taki smak po prostu nie istnieje w polskiej kuchni i podniebienie nie wie, jak go przetworzyć. Trawa cytrynowa, galangal i liście limonki kaffir tworzą kombinację kwasowości i aromatu, jakiej nie znajdziesz w żadnej polskiej zupie. Polską ostrość znamy z chrzanu czy papryczki — to ostrość prosta i jednowymiarowa. W tom yum ostrość splata się z intensywną kwasowością i ziołowym aromatem. Za pierwszym razem nie wiesz, czy ci smakuje, czy nie.

Sam nie byłem inny. Przez dwa pierwsze wyjazdy do Tajlandii nawet nie tknąłem tom yum. Dopiero za trzecim razem zacząłem brać małe łyżeczki, a potem coś kliknęło i zacząłem tego łaknienie. W Rayong jadłem tom yum raz czy dwa w tygodniu. Teraz, z powrotem w domu, zamawiam makarony Mama o smaku tom yum przez internet, ale nie oszukujmy się — wersja ze świeżymi ziołami, którą dostajesz na miejscu, to zupełnie inny poziom niż suszona zupka z paczki. Cena tej miski? 50 bahtów, czyli jakieś 1,50 dolara.

Kuay tiao nam tok — tajska zupa z krwią wieprzową i makaronem

To zamówienie żony — kuay tiao nam tok, tajska zupa z makaronem ryżowym i ciemnym bulionem na bazie krwi wieprzowej. Kolor robi wrażenie, prawda? Krew wieprzowa dodana do bulionu sprawia, że jest gęsty i intensywnie ciemnobrązowy. Nam tok po tajsku znaczy „wodospad" — jak zobaczysz ten kolor, nazwa zaczyna mieć sens.

Żona jadła to od dziecka. Dla Tajów kuay tiao nam tok jest jak dla Polaka rosół albo żurek — nic specjalnego, po prostu zwykły obiad. Nie czekasz na niego z okazji święta, tylko zamawiasz w przerwie na lunch i wciągasz w dziesięć minut.

Czarna polewka po tajsku — zupełnie inny kierunek smakowy

Kiedy próbujesz łyżkę tego bulionu, od razu widzisz, że to coś kompletnie innego niż polska czernina czy kaszanka, mimo że bazą też jest krew wieprzowa. Polska czernina jest słodko-kwaśna, na bazie octu i cukru, z suszonymi owocami. Tajski nam tok to kierunek kwaśno-słodko-pikantny, z sosem sojowym, octem, chili i cukrem. Na wierzchu pływa mielona papryczka i posiekany szczypiorek, a kiedy wyłowisz kawałek wieprzowiny, mięso rozpada się wzdłuż włókien, tak jest miękkie.

Jeśli planujesz podróż do Tajlandii, wpisz to danie na swoją listę. Szanse, że ci posmakuje, są znacznie wyższe niż w przypadku tom yum. Tom yum ma tę barierę ziołową, przez którą trzeba się przebić, ale kuay tiao nam tok bazuje na sosie sojowym, więc dla europejskiego podniebienia jest dużo bardziej przystępny. Ten gęsty bulion z makaronem daje uczucie sytości podobne do polskiego rosołu z domowym makaronem. Cena też wynosiła 50 bahtów, czyli około 1,50 dolara.

Bazylia i kiełki fasoli — tajska równowaga smaków

Z bliska widać, jak to wygląda. Świeże listki tajskiej bazylii leżą na powierzchni zupy — zanurzasz je w gorącym bulionie i jesz razem z mięsem, dzięki czemu pojawia się delikatny, ziołowy aromat. Makaron jest ryżowy, więc ma półprzezroczystą, śliską konsystencję, a między nitkami makaronu co chwilę trafiasz na chrupkie kiełki fasoli mung. Sam bulion jest ciężki i intensywny, ale bazylia i kiełki przełamują tę ciężkość — dokładnie jak pietruszka w polskim rosole, która dodaje świeżości gęstemu wywarowi.

Kawałek wieprzowiny wyłowiony pałeczkami

Kawałek wieprzowiny wyłowiony pałeczkami z miski. Widać, jak włókna mięsa są kompletnie rozpuszczone — kolor zdradza, że dusiło się godzinami. Trzymasz go pałeczkami i jeszcze jakoś się trzyma w jednym kawałku, ale w ustach rozpada się bez żadnego wysiłku. Fakt, że coś takiego podają w restauracji na stacji benzynowej, był dla mnie szokujący. Spytałem żonę, czy to tu zawsze jest tak dobre, a ona się roześmiała i powiedziała, że w Tajlandii to właśnie uliczne jedzenie jest najsmaczniejsze. Po trzech latach życia tam mogę potwierdzić — miała absolutną rację.

Trzy dania za niecałe 5 dolarów — nie omijaj tajskich stacji benzynowych

Kiedy mówię znajomym, że jedliśmy obiad na stacji benzynowej, to się śmieją. Ale khao kha moo za 60 bahtów, kuay tiao nam tok za 50 bahtów i tom yum mama za 50 bahtów — trzy pełne dania, najedzone do syta, łącznie 160 bahtów, czyli niecałe 5 dolarów. W Polsce za tę kwotę kupisz może jedną kanapkę na stacji Orlen.

Minusy? Oczywiście — upał. W półotwartej jadalni jedząc gorącą zupę, dosłownie się zalewasz potem. Toaleta to wspólna stacyjna łazienka, też raczej nie lśni czystością. Ale po trzech latach w Tajlandii jedno wiem na pewno: jedzenie z takich stacji, nocnych targów czy ulicznych stoisk smakuje lepiej i zostaje w pamięci dłużej niż posiłki w drogich restauracjach z klimatyzacją.

Jeśli planujesz podróż do Tajlandii, zapamiętaj jedno — nie omijaj stacji benzynowych. Jadąc z Bangkoku w stronę Pattayi czy Rayong, na krajówce co chwilę mijasz stacje PTT, a na prawie każdej jest jakaś jadłodajnia z khao kha moo albo kuay tiao. Pomyśl o tym jak o polskim MOP-ie przy autostradzie — tajska stacja PTT to taki przystanek podróżnika, tyle że z prawdziwym, domowym jedzeniem zamiast zapakowanej w folię bułki. Czy khao kha moo ci posmakuje? Spokojnie — to duszona wieprzowina w sosie sojowym, ma te same korzenie co polska golonka, więc praktycznie każdy Europejczyk je to z przyjemnością. A gdyby tom yum okazał się na początku za intensywny — nie rezygnuj. Mnie też weszło dopiero za trzecim podejściem.

Ten post został pierwotnie opublikowany na https://hi-jsb.blog.