Turrur fiskur á koreanskt — 4 rættir við hwangtae

Hvat er hwangtae? — Turrur fiskur, ið engin í Vesturlondum kennir

Um tú hevur vaxið upp í Føroyum, so kennir tú turrfisk og ræstan fisk. Men hevur tú nakrantíð hoyrt um "hwangtae" (황태)? Hetta er koreansk turrur fiskur, ið verður tilreiður á eitt heilt annarleiðis hátt. Alaska pollock (myeongtae) verður hongdur úti á frost í fjøllunum — og umaftur 90 til 100 ferðir verður hann frosið og tiðnaður, allan veturin í gjøgnum. Eftir hesa meðhøndlan verður fiskurin gyllingulur, mjúkur sum svampur og súgur í seg soðið so væl, at hvørt eitt stykki verður ein smakkbomba. Navnið "hwangtae" kemur av "hwang" (黄 = gulur) og "tae" (태 = pollock). Í dag vísi eg tær 4 rættir, ið koreanir gera av hesum forundranliga fiskinum.

Fyrstu ferðina fólk síggja hwangtae, so spyrja tey: "Er hetta veruliga fiskur?" Gulurin, svampuliga formið — einki líkist vanligum turri fiski. Einki líkist heldur okkara føroysku ræstu fiski, sum fer meira í fermenteringa áttina. Men tá tú etur hann? Tú verður háður av smakkinum.

1. Hwangtae-haemul-jjim (황태해물찜) — Sterkur sjóarføðirættur

Uppskrift av fiski kann verða ógvuliga spennandi — hwangtae-haemul-jjim er bestu víðanisin av tí. Hesin rætturin blandar hwangtae saman við ymiskum sjóarføði (jjukkumi/lítlan blekksprútu, rækjum, mideodeok/sjóarskepnu) í gochujang (koreansk reyðum kryddpasta). Alt verður samankokt í einari grýtu, og rætturin hitnar bæði líkaman og sálina — um veturin er hesin rættur uppá borðið eitt nógv av sinnum í Korea.

Tá rætturin vellur í grýtuni, súgur hwangtae alt kryddið í seg — svampuraktigu eginskaparnir gera, at hvørt stykki av fiskinum verður mettað av smakki. Hinir sjóarmatarnir geva smakk, men hwangtae tekur smakk — tað er hansara serstaka leiklutur.

Eitt ráð — hesin rætturin er ÓGVULIGA heitur og sterkur! Vinur mín mátti drekka vatn trý ferðir í røð, tí so brennandi var hetta. Men tað er gott, tí tú fært fullnøgdar orsøk at drekka púra vatn! Við rís at tí verður sterktið dempað — altíð borðast hesin rættur við hvíttum rísi.

Tilfar og smakksgreining

Høvuðstilfar eru hwangtae, jjukkumi (lítil blekksprúta), rækjur, mideodeok (sjóarskepna), gochujang, hvítleykur, gul rót og purlunnur. Smakkin? Sterkt + salt + eitt sindur søtt — trífaldigur smakkur, ið kemur í einum. Prísurin í koreanski matstovu er umleið ₩15.000 (≈€10).

2. Hwangtae-haejangguk (황태해장국) — Fiskasúpa, ið vekur upp aftur

Hwangtae-haejangguk — navnið ljóðar ílliskyggnaliga, men rætturin er mild og mjúkur sum ein varm tæppi. Í Korea er henda fiskasúpa eitt nógv borðin morgunin eftir eitt festu ella stórt matkvøld — "haejangguk" merkir "súpa til at koma sær aftur." Tá líkamanum líður illa og verður fyri tungleika, so er henda súpan eins og føroysk heimavís: einfalt, varmt, virkar altíð.

Smakkin minnir um eina einfalt fiskasúpan — einki sterkt, bara salt, reint, nøgdsamt. Tí hwangtae súgur allan soðsmakin í seg, fær hvørt stykki djúpa brøð í sær. Við eggi at tí fær rætturin meiri protein — fyri tey, ið vilja eta heilnaðarliga, er hesin rættur fullkomiligur. Hugsa um hana eins og føroyska fiskasúpan — men á koreanskt.

Tilfarið er einfalt — hwangtae, vatn, sojabønupasta (doenjang), egg, hvítleykur, gul rót og purlunnur. Tað kostar umleið ₩9.000 (≈€6) á matstovu — ein av billigastu ráttum, ið fást í Korea. Heilnaðarligur, einfaldur og bíligur — tá hesar tríar lýsingar møtast, er skiljanlegt, hví rætturin er so løgdur.

Hví borða koreanir hesa súpan til at koma sær aftur?

Vísindaliga orsøkin er, at hwangtae inniheldur nógv protein (80% av turru vektini) og amínosýrur, ið hjálpa livrani at reparera seg. Men koreanir hugsa ikki so — hjá teimum er svarið einfalt: "Omma (Mamma) gaf mær hesa súpan." Tað er mentan — ein heilsumentan, ið fer frá ættarlið til ættarlið.

3. Hwangtae-jorim (황태조림) — Søtt-sterkt fiskamatur

Veit tú tann nydnin, tá fiskamatur og rís møtast á skeini? Hwangtae-jorim (조림 = at sjóða seinliga í soði) er listaverk skapt til nett tann tilvera. Gochujang, sojasoð (ganjang), sukur og hvítleykur blandast í ein soð — og hwangtae sjóðast seinliga í hesum. Úrslitið er søtt + sterkt + salt — og við rísi: fullkomnað.

Í Korea verður hesin rætturin ofta borinn fram sum banchan (fylgiráttur) — tað merkir, at hann kemur ásamt øðrum rættum og rísi. Men hwangtae-jorim eitt og sær er nokk — tvær skeiðir av rísi við hesum soðinum og miðdagsmaturin er liðugur!

Prísurin á matstovu er umleið ₩12.000 (≈€8) — men heima kann hetta gerast billigt. Eitt pakki av hwangtae kostar ₩5.000 (≈€3,50) og hini tilfarini eru sannlíka longu í køkinum hjá tær. Gochujang fæst í asiatiskum handlum um allan heim — royn tað!

4. Hwangtae-muchim (황태무침) — Kaldur krydd-salat

Seinasti rátturin er hwangtae-muchim — "muchim" merkir at blanda saman við kryddi. Hesin rátturin er kaldur — eingin súpa, eingin soður. Hwangtae verður løgdur í vatn, til hann verður mjúkur — síðan blandaður saman við gochugaru (koreanskt reytt krydddust), sesamolju, hvítleyki og sukri.

Í koreanskar matstovur verður hesin rátturin ofta borinn fram sum banchan (ókeypis fylgiráttur) — ja, tú hoyrir rætt: ókeypis! Smakkin er sterkt + salt + eitt sindur søtt + sesam — borðast við rísi ella, fyri tey ið vilja, við einum drykki. Ella bara við heitum rísi — tað nøktar.

Av øllum 4 ráttum er hesin lættastur at gera — einki at sjóða, bara blandan! Hevur tú hwangtae, so er hann liðugur á 10 minuttir. Fyri tey, ið ongantíð hava roynrt koreanskan turran fisk, so er muchim perfekti byrjunin.

Hví er hwangtae-muchim so populerur?

Orsøkini er trífaldug — fyrstani er hann bíligur (banchan er ókeypis!), næstani er hann heilnaðarligur (nógv protein, lítið fitt), og triðjani er smakkin ávanadisframkallandi — tá tú byrjar, er trupult at steðga! Koreanir brúka muchim ikki bara sum banchan, men eisini sum snakk (við einum drykki, t.d.).

Henda grein vísir tær 4 rættir av hwangtae — hesum forundranliga koreansku turra fiskinum. Frá súpu til salat, frá sterkum soði til mildari líknarisúpu — hwangtae er eitt ógvuliga fjølbroytiligt tilfar í koreanski matgerðini. Hugsa um tað sum okkara ræstan fisk — eisini hann var onkuntíð óskiljandi fyri útlendingar, men nú kenna fólk um allan heim hann. Hwangtae hevur sama møguleika. Fer tú til Korea, ella hevur eina koreansku matstovu nær tær? Seg "hwangtae-haejangguk" og allir koreanir yvurrast — tí tað er sjáldsamtt, at útlendingar vita um hesa rått. Tað ger teg serstakin.

Henda grein var upprunaliga givið út á https://hi-jsb.blog.