મસાલેદાર બુદએ-જિજ્જિગે: એક ગરમ વન-પોટ સ્ટ્યૂ

જિજ્જિગે, કોરિયન ભોજનની મેજનો કેન્દ્ર

હાઈ-જેએસબી એક બહુભાષી બ્લોગ છે, એટલે કોરિયા ફરવા આવેલા વિદેશી મિત્રો પણ સાથે વાંચે એવી જગ્યા છે. તેથી કોરિયન પોસ્ટમાં પણ કેટલાક ભાગમાં સમજ સરળ બને માટે થોડું વધારું સમજાવું છું અથવા વાક્યને થોડું ખુલ્લું લખું છું. માત્ર કોરિયન વાંચનારા મિત્રો માટે કદાચ સમજાવટ થોડું લાંબું લાગશે—આ માટે થોડું સહન કરશો!

આજે હું કોરિયન ભોજનમાં વિદેશીઓ માટે શરૂઆતથી જ ગમે એવો મેનુ, બુદએ-જિજ્જિગે વિશે વાત કરું છું.

પહેલાં “જિજ્જિગે” શું છે એ સમજી લો: એને તમે કોરિયન શૈલીનું ઘાટું ગરમ રસદાર વાનગી સમજી શકો. હાંડી કે પથ્થરની વાટકીમાં સામગ્રી ભરપૂર નાખી, બરાબર ઉકળે એમ રાખી, પછી ભાત સાથે ખાવું—આ જ તેની બેસિક રીત છે. કોરિયામાં જિજ્જિગે માત્ર એક ડિશ નથી, એ તો ઘણીવાર “ભોજનની મેજનું કેન્દ્ર” જ હોય છે. ઘરે પણ બનાવે, અને રેસ્ટોરાંમાં પણ “એક જિજ્જિગે એટલે એક પૂરું ભોજન” એમ ચાલે.

અંગ્રેજી બોલતા દેશોમાં એને ઘણીવાર “કોરિયન સ્ટ્યૂ” કહી દે છે, પણ પશ્ચિમી સ્ટ્યૂથી એની રીત અને ખાવાનો અંદાજ બંને અલગ છે. જિજ્જિગેનું મજા એ છે કે મેજ પરના બર્નર પર ઉકળતું-ઉકળતું જ ખાવું, અને હંમેશા ભાત સાથે જ આવે. આ જોડાણ જ કોરિયન ભોજનનો સૌથી મૂળભૂત ફોર્મેટ છે.

બુદએ-જિજ્જિગે શું પ્રકારનું ખોરાક છે?

તો હવે બુદએ-જિજ્જિગે એટલે શું? નામ પ્રમાણે જ “બુદએ(લશ્કરી યુનિટ)” સાથે જોડાયેલો જિજ્જિગે. કોરિયન યુદ્ધ પછી અમેરિકી બેઝની આસપાસ સરળતાથી મળતા હેમ, સોસેજ, સ્પામ જેવા પ્રોસેસ્ડ માંસને કિમ્ચી અને ગોચુજાંગ (અથવા મરચાંના ફ્લેક્સ)ના આધારવાળા રસમાં નાખીને ઉકળાવવાથી આ ડિશ શરૂ થઈ હતી એવું કહેવાય છે. આજે તેમાં રામયન નૂડલ્સ, ચીઝ, ટ્ટોક (ચોખાના કેક), માંદુ (ડમ્પલિંગ) જેવી વધારાની સામગ્રી ઉમેરાય છે અને એ એકદમ કોરિયન સ્ટાઇલનું “ઉકળાવીને ખાવાનું એક જ હાંડાનું ભોજન” બની ગયું છે—અને અનેક લોકો સાથે બેઠા બેઠા ઉકળાવવાની મજા પણ અલગ જ!

મજાની વાત એ છે કે યુદ્ધ પછીની મુશ્કેલીમાંથી જન્મેલી વાનગી આજે કોરિયામાં સૌથી લોકપ્રિય જિજ્જિગે પૈકી એક બની ગઈ છે. સેઓલની નજીકનું ઉઇજીઓંગબુ અથવા સોંગતાન જેવા વિસ્તારો (જ્યાં બેઝનો અસર હતો) “બુદએ-જિજ્જિગેનું મૂળ” તરીકે જાણીતા છે, અને આજે પણ ત્યાં “બુદએ-જિજ્જિગે ગલી” જેવી જગ્યાઓ પ્રવાસી સ્થળ તરીકે રહી ગઈ છે.

બુદએ-જિજ્જિગે સાથે આવતા સાઈડ ડિશ

મુખ્ય વાનગી આવે એ પહેલાં મેજ પર આમ કેટલાક સાઈડ ડિશ પહેલેથી મૂકી દેવામાં આવે છે. કોરિયામાં ભાત સાથે આવા સાઈડ ડિશ ખાવાની સંસ્કૃતિ છે, અને કયા સાઈડ ડિશ આવશે તે રેસ્ટોરાં પ્રમાણે બદલાઈ શકે. વિદેશી મિત્રો પહેલી વાર આવે ત્યારે “શું આ સાઈડ ડિશ માટે વધારું પૈસા લાગે?” એવું ઘણીવાર પૂછે છે, પણ કોરિયામાં સાઈડ ડિશ સામાન્ય રીતે મફત હોય છે અને ઘણી જગ્યાએ ફરીથી માગો તો પણ આપી દે છે.

콩나물무침 — મસાલેદાર જિજ્જિગેનો બેસ્ટ સાથી

મધ્યમાં દેખાતો સાઈડ ડિશ છે 콩나물무침—બીન સ્પ્રાઉટ્સને હળવેથી સીઝન કરીને સાદા સ્વાદમાં ખાવાનો બેસિક સાઈડ ડિશ. મસાલેદાર જિજ્જિગે સાથે ખાવો તો મોં એકદમ આરામમાં આવે. બીન સ્પ્રાઉટ્સ કોરિયન સાઈડ ડિશમાં ખૂબ જ વારંવાર આવે છે, અને એની ખાસ કરકરી ટેક્સચર તીખા ખોરાકમાં “રીસેટ બટન” જેવી ભૂમિકા કરે છે.

કિમ્ચી — કોરિયન મેજનું મૂળભૂત

આ કિમ્ચી છે. કોરિયન રેસ્ટોરાંમાં સૌથી વધુ જોવા મળતો પ્રતિકાત્મક સાઈડ ડિશ, અને એની ખાટી-મસાલેદાર ચટપટી ચાખ ભાત સાથે કમાલ જાય. જો કિમ્ચી તમારે માટે નવી હોય, તો બુદએ-જિજ્જિગે સાથે અજમાવો—રસમાં થોડું ડૂબાડી ને ખાશો તો કિમ્ચીનો તીવ્ર સ્વાદ થોડો નરમ લાગે છે, એટલે શરૂઆત માટે સરસ છે.

어묵볶음 — ખારી એક કટકી નાસ્તો

આ છે 어묵볶음—ફિશ કેકને લાંબા ટુકડામાં કાપી, સોયા સોસના આધારવાળા મસાલા સાથે શેકીને બનાવેલો સાઈડ ડિશ. ખારો છે, અને જિજ્જિગે આવે એ પહેલાં હળવેથી એક બે કટકી લઈ લેવી ખૂબ સરળ. ફિશ કેકનો ખ્યાલ જાપાનના સમાન વાનગીઓથી થોડો મળતો આવે, પણ કોરિયામાં એને શેકીને કે રસમાં નાખીને ખાવું વધુ સામાન્ય છે.

오이무침 — તેલિયું બુદએ-જિજ્જિગે માટે પરફેક્ટ કોમ્બો

આ છે 오이무침 (કાકડી કિમ્ચી સ્ટાઈલ). કાકડીને ખાટું-મસાલેદાર રીતે મિક્સ કરી, એકદમ તાજું સ્વાદ આવે છે, અને હેમ જેવી સામગ્રીથી થોડી તેલિયું બનતી બુદએ-જિજ્જિગે સાથે ગજબ મેળ બેસે છે. આ કાકડીનો એક ચમચો જ મોં સાફ કરી દે છે, જેથી સતત ખાતાં પણ કંટાળો કે ભારેપણું ન લાગે.

આજનું મેઈન: બુદએ-જિજ્જિગે આવી ગયું!

આજની મુખ્ય વાનગી છે બુદએ-જિજ્જિગે. જો કોરિયન ખોરાક હજુ અજાણ્યો લાગે—ખાસ કરીને જ્યાં રોજિંદું ખાવું બ્રેડ કે નૂડલ્સ પર વધુ આધારિત હોય—તો “ભાત સાથે ખાવાનો જિજ્જિગે” થોડો અજગવો લાગશે. પણ મજાની વાત એ છે કે કોરિયા વારંવાર ફરશો તો એક દિવસ તમે જ ભાત પર જિજ્જિગેનો એક ચમચો ઢાળી ને ખાવાની આ જોડીને ખરેખર પ્રેમ કરવા લાગશો. જો તમારો પ્રવાસનો અનુભવ ઓછો હોય, તો શરૂઆતના મેનુ તરીકે હું બુદએ-જિજ્જિગે એક વાર જરૂર ભલામણ કરું. કોરિયન જિજ્જિગે સંસ્કૃતિ ઉપર હેમ-સોસેજ જેવી ઓળખીતી સામગ્રી ઉમેરાતી હોવાથી, નવા માણસને પણ 부담 ઓછો પડે અને છતાં કોરિયન મસાલેદાર રસનો સાચો સ્વાદ મળે.

ઉકળાવવાની પ્રક્રિયા — જયારે રસ જીવંત બને

બુદએ-જિજ્જિગે આમ હેમ, સોસેજ, ડુંગળી, લીલો ડુંગળી ભરપૂર ઉપર મૂકી, આખી હાંડીએ જ ઉકળાવીને ખાવાનો જિજ્જિગે છે. વચ્ચેનું મસાલું ખોલો એટલે રસ ધીમે ધીમે લાલ બનતો જાય અને સ્વાદ જીવંત થઈ જાય. કોરિયન રેસ્ટોરાંમાં ઘણીવાર મેજ પર ગેસ બર્નર પર હાંડી મૂકી, ગ્રાહક પોતે ઉકળાવીને ખાય છે—આ “આંખ સામે ઉકળતું જોવાની” પ્રક્રિયા જ બુદએ-જિજ્જિગેનો મોટો ચરમ છે.

શરૂઆતમાં રસ થોડો સાફ દેખાય, પણ ઉકળતાં ઉકળતાં મસાલું ભળે એટલે એ સાચા મસાલેદાર બુદએ-જિજ્જિગેના રસમાં બદલાઈ જાય. સામગ્રી પકતી જાય તેમ હેમનો ખારો સ્વાદ કુદરતી રીતે રસમાં ઉતરી જાય છે.

વિદેશીઓને પણ ગમતું કોરિયન ખોરાક: બુદએ-જિજ્જિગે

બુદએ-જિજ્જિગે એ એવા કોરિયન મેનુમાંનું એક છે જેને વિદેશીઓની પસંદ પડવાની શક્યતા ખરેખર ઊંચી છે. કારણ કે હેમ અને સોસેજ જેવી ઓળખીતી સામગ્રી હોય છે, એટલે “કોરિયન જિજ્જિગે” નવી હોય છતાં પણ સરળતાથી ટ્રાય કરી શકાય. હકીકતમાં, કોરિયા પ્રવાસ સમુદાય કે યુટ્યુબ પર “પહેલી વાર ખાધેલા કોરિયન ખોરાકમાં બુદએ-જિજ્જિગે સૌથી વધારે ગમ્યું” જેવા રિવ્યુઝ ઘણીવાર જોવા મળે છે.

કોરિયામાં ફરતા હો તો બુદએ-જિજ્જિગે રેસ્ટોરાં દેશભરમાં સહેલાઈથી મળી જાય. પડોશી નાના ભોજનાલયથી લઈને જાણીતા ફ્રેન્ચાઇઝ સુધી વિકલ્પો ભરપૂર છે, એટલે પ્લાનમાં એક વખત મૂકી દેવો સરળ. ભાવ પણ સામાન્ય રીતે એક વ્યક્તિ માટે $6–$9 આસપાસ રહે છે, એટલે બહુ ભારે નથી.

બબડતું બુદએ-જિજ્જિગે: એ જ તો મજા છે

જેમ જ ઉકળવાનું શરૂ થાય, રસ વધુ ઘાટો બને, અને બધાં સ્વાદો એક જગ્યાએ ભળી જાય—ત્યારે બુદએ-જિજ્જિગેની મજા સાચે જીવંત થાય. કોરિયન ભાષામાં “બોગલ-બોગલ” એ રસ ઉકળવાની અવાજની નકલ કરતો શબ્દ છે; એ અવાજ સાંભળાય એટલે સમજવું કે “હવે ખાવાનો સમય આવી ગયો!”

સામગ્રી ભરપૂર, એકદમ જોરદાર એક કટકી

હેમ અને સોસેજ મોટા ટુકડામાં હોવાથી દરેક કટકી જોરદાર લાગે છે, અને રસમાં માંસની સુગંધ-સ્વાદ ગાઢ રીતે ભળી જાય છે. સામગ્રી છુટથી નાંખી હોય એવી ફીલ આવે છે—એકદમ “બુદએ-જિજ્જિગે જેવી” વાનગી!

ઉકળતાં ઉકળતાં રસ થોડો ઘાટો બને છે, સામગ્રી સરસ રીતે મિશ્રિત થાય છે, અને આખું સ્વાદ વધુ ગાઢ તરફ “સેટ” થઈ જાય છે. ખાસ કરીને સામગ્રીનો ભાગ વધારે હોવાથી ભાત સાથે ખાવા છતાં ફીકું લાગતું નથી, અને છેલ્લાં ચમચા સુધી સંતોષ જળવાઈ રહે છે.

બુદએ-જિજ્જિગે અને ભાત — સૌથી કોરિયન રીતે ખાવાની રીત

અહીં ભાત કાળા ચોખા (મિક્સ અનાજ) સાથે આવ્યો હતો, પણ આવી ગોઠવણી રેસ્ટોરાં પ્રમાણે બદલાઈ શકે. ક્યાંક કાળા ચોખા કે મિશ્ર અનાજ આપે, અને ક્યાંક સાદો સફેદ ભાત જ હોય.

ભાત પર બુદએ-જિજ્જિગેની સામગ્રીનો એક ચમચો મૂકી ને ખાશો તો હેમનો ખારો સ્વાદ અને કિમ્ચી-મસાલાનો તીખો સ્વાદ ભાત સાથે સરસ રીતે સંતુલિત થાય છે—આ જ “સૌથી કોરિયન” સ્વાદિષ્ટ રીત છે. પહેલી વાર ખાઓ છો તો એક ટિપ: માત્ર રસ અલગથી પીતા ન રહો, સામગ્રી અને ભાતને એકસાથે એક ચમચામાં લઈને ટ્રાય કરો. ત્યારે જ બુદએ-જિજ્જિગેનો સાચો ટેસ્ટ સમજાશે.

હેમ, ડુંગળી, કિમ્ચી એકસાથે આવે એટલે ટેક્સચર ભરપૂર લાગે છે, અને રસ ભાતના દાણાં વચ્ચે ઉતરે એટલે સ્વાદ અચાનક “ચમકી” ઊઠે છે.

બુદએ-જિજ્જિગે: કોરિયા પ્રવાસમાં એક વાર તો જરૂર અજમાવો

આજે રજૂ કરેલું બુદએ-જિજ્જિગે કોરિયન જિજ્જિગે સંસ્કૃતિ ઉપર હેમ અને સોસેજ જેવી ઓળખીતી સામગ્રી ઉમેરે છે, એટલે કોરિયન ખોરાકનો પ્રથમ અનુભવ કરનારા માટે પણ બહુ સરળ પસંદગી છે. પ્રવાસ દરમિયાન “ગરમ અને ભરપૂર એક ભોજન” જોઈએ ત્યારે એક વાર બુદએ-જિજ્જિગેની દુકાનમાં રોકાઈ જજો—સંતોષ ચોક્કસ મળશે. જો તીખું લાગશે એવી ચિંતા હોય તો ઓછું તીખું કહેવું, અથવા ચીઝ/રામયનથી રસ નરમ કરવો—બન્ને ચાલે. અને હાં, મેજ પર બબડતી હાંડીને ઘેરીને સાથે ખાવાની જે મજા છે, એ તો કોરિયા પ્રવાસની યાદને વધુ ગાઢ બનાવી દે છે.

આ પોસ્ટ મૂળરૂપે https://hi-jsb.blog પર પ્રકાશિત થઈ હતી.