Ha’uhase Jumulleok: so’o mbojy Korea-ygua

Jumulleok (주물럭) — tembi’u so’o Korea-ygua héra hag̃u hag̃u hag̃u

Korea-pe eho hag̃u peteĩ jey, menúpe sapy’ánte rejuhu héra iñakãhatãva ha’ẽ hag̃u hag̃u hag̃u. Upeichagua peteĩva ha’e jumulleok (주물럭). Peteĩ jeýpe rehendu hag̃u, ikatu re’ẽ: “Kóva tembi’u réra piko?” Ha’ẽ, añetehápe, tembi’u réraite.

Ambue ñe’ẽme oñemo’ẽ hag̃ua, he’ise hag̃u “Jopy & Mbojy” rupi. “Jopy” ha’e pe rejapóva tembi’u ryrúpe, nde po rupive reñembyaty ha reñembojoja hag̃ua; ha jumulleok ojapo hag̃u upéichaite. Oñemoĩ adobo so’óre, ha mokõi pópe rejejopy-jopy, reñemboguejy ha reñembojehe’a hag̃ua—upévaite pe tembi’u réra hag̃ua oiko.

Ko héra guýpe oĩ avei peteĩ tembiasakue iñembosaráiva. 1970 arýpe, Seül Mapo-pe peteĩ tembi’u renda guýpe, peteĩ jarýi oñembyaty hag̃ua heta tapicha sapy’aitépe, ha so’o oñembo’ýva opáma chupe. Upévare ojapyhy so’o pyahu, “oñembojopy” mokõi pópe pya’e hag̃u, ombohendy adobo hag̃ua upéi ome’ẽ. Oiko hag̃u hag̃u jejavy hag̃uicha, ha ko’ág̃a pe tembi’u oiko Korea retãygua mesa-pe ndaikatúiva hag̃ua oñemboyke. Pe jarýi ndoikuaái ramo jepe, mba’éichapa peteĩ apytu’ũ porãite ojapo.

Plancha ári og̃uahẽva jumulleok, peteĩ jehecha hag̃ua

Rejerure vove jumulleok, ko’ãichaitépe og̃uahẽ. Plancha hakueterei ári og̃uahẽ so’o kure adobo-soja reheve, sevõ ha sevõ’i hovy ndive, ha mesa ári oñemoĩ. Rehecha hag̃ua adobo hũ-hũmbyre plancha ári otyryry hag̃ua; upéi nde voi remyendy tata ha rembojehe’a he’ẽ hag̃ua, térã tembi’u rendagua ombohyru ndéve. So’o oñembokyre’ỹvo, adobo oñembopy’a’ẽ ha sevõ’i hovy ryakuã ojupi jave, upégui ohe’ẽ’ỹre umi mesa ykeregua ñe’ẽra’ẽrãme jepe.

Kóva ha’e pe mbyte rupi. Soja-adobo ohupyty haku ha mbeguekatúpe oñembopy’a’ẽ, ha so’o ári oñepyrũ ojehecha hendyry. Sevõ avei oiko hesakãve ha “oñemboguejy” hag̃uaicha. Ha nde ykere rupi ojehecha tapicha ombojehe’a, ha upépe tekotevẽ rembojehe’a porã, ani hag̃ua adobo oho peteĩ hendápe añoite.

Casi oĩma. So’o oikóma hag̃u, ha soja-adobo oñembopy’a’ẽeterei hag̃uicha, ojapo peteĩ “ao” hag̃uicha so’o peteĩteĩ rehe. Sevõ’i hovy oñemboguejy ha iporãve hag̃ua. Ojehecha so’o sa’ive hag̃uicha oñepyrũ hag̃ua, ha upévaite he’ise: “oĩma, ikatu hag̃u re’u”. Ko’ág̃a peteĩ ku’i reipyhy ha re’u.

Jumulleok so’o kure vs jumulleok so’o vaka — so’o kure ndere’úi ramo?

Ka’avo rovy ha tembi’u’i — so’o renda Korea-ygua apopyrã

Kóva ha’e pe ka’avo rovy og̃uahẽ hag̃u jumulleok ndive. Reipyhy so’o ha remoĩ hi’ári, ha reñembotyryry hag̃ua peteĩ jave—upéva la hekopete. Korea-pe so’o rendápe ko’ãva ndaipóri’ỹre. 🥬

Jumulleok rejerure vove, ko’ã tembi’u’i og̃uahẽ hendive. Mbytepe oĩ ka’avo rovy ryru, ha ijerére sevõ’i kyty, ajo, ssamjang, kimchi, kongnamul muchim, miyeok muchim, ha avei mú hovy iñanambusu. Ko’ãva ndaha’éi rejerure hag̃u hag̃ua extra térã repaga hag̃ua hetave; jumulleok reraha hag̃u rupi, oñeme’ẽva hag̃ua hína. Hekoite ha’e: ka’avo rovy ári peteĩ so’o ku’i, peteĩ ajo’i, ha ssamjang michĩmi—ha peteĩ jave re’u.

Jumulleok oñembokyre’ỹ hag̃u — plancha ári pe clímax

Kóva ha’e pe so’o oñepyrũramoite oñembogy. Okápe oñepyrũ hũmbyre, péro hyepýpe gueteri he’ẽ ha hykue, ha ajo ohupyty haku hag̃u, oñepyrũ itojúvo ha ome’ẽ ryakuã he’ẽ asy’ỹva. Ko’ẽrõ gueteri ndaha’éi re’u hag̃u, péro plancha jerére ryakuã porãma oñemosarambi. 🔥

Ko’ág̃a hetave oiko. So’o oñembogy hag̃uaicha opaite hendápe, soja-adobo oike so’o mbytépe, ha sevõ oñemboguejy paite, he’ẽ hag̃uicha, “caramel” hag̃uicha. Sevõ’i hovy avei oñemboguejy ha ndaha’éi hyakuã hendýva, katu oñepyrũ hyakuã he’ẽve. Upéva la, nde po’ẽrã oho hag̃ua umi hasýva (palo) ári. 🍖

Ko’ág̃a ojehecha tatachĩ (tata ry’ái) ojupi plancha ári. Kóva ha’e pe clímax jumulleok-pe, péro ani rekyhyje: soja-adobo oĩ heta, upévare so’o ndokái ha oiko he’ẽ hag̃u. Añetehápe, ko fumito ojupi hag̃u jave, ryakuã iporãvéva oñemosarambi. Umi mesa ykeregua jepe ohechase: “Mba’épa upéva?” he’ise hag̃ua. Upéicha hechapyrã.

Sevõ’i kyty ñemoĩ — jumulleok pe jehecha iporãvéva

So’o oiko hag̃u rire peteĩ michĩmi, ko’ãichaitépe oñemoĩ hetaiterei sevõ’i kyty hi’ári. Plancha hakueterei ári sevõ’i kyty “ho’a” hag̃u pe moméntope, ha’e jumulleok pe jehecha iporãvéva. Upe sevõ’i ojupi jave, vapor ndive ojupi pe hyakuã porãite, ha upéva ombohetave nde ha’uhase. Oñemoĩ rire, reñemboguata michĩmi hetave rembojehe’a, sevõ’i oiko ikrunchi’imi gueteri péro soja-adobo ndive oiko henyhẽ ha ipypukuve. Ojehecha he’ẽ, ha oje’u hag̃ua iporãve—kóva hína jumulleok paha rupi.

Oikóma. Soja-adobo oñembopy’a’ẽ paite ha so’o peteĩteĩ oñemboja hendyry hag̃uicha, sevõ’i kyty oñemboguejy michĩmi péro ikrunchi’imi gueteri. Plancha guýpe ojehecha tata hovy hag̃uaicha, upéva he’ise haku mbaretepe oñembogy, péro adobo rupi so’o he’ẽ hag̃u oiko. Ko’ág̃a, eipyhy nde palo ha eñepyrũ ssam ka’avo rovy reheve.

Mba’éichapa re’u jumulleok hetave hag̃ua iporã — ssam rembipuru

Kóva peteĩva umi tape iporãvéva re’u hag̃ua jumulleok. Reipyhy mú ñemboyku kyty’i ipohýi’ỹva, remoĩ jumulleok peteĩ ku’i hi’ári, ha reñembotyryry. Ko joaju añetehápe “arte” la: mú ñemboyku pe he’ẽ-asýva (sa’yju’ẽ ha he’ẽmi) oñembojoaju soja-adobo jumulleok ndive, ha mokõive omboguata porã ojupe. Ka’avo rovy ndive iporã, péro mú ndive re’u hag̃u jave, nde akãme oĩ: “Ahá, kóva la añete”.

Kóvape ojehecha ka’avo rovy ári oñemoĩ kongnamul muchim ssam hag̃ua. Jumulleok mboyve, ikatu re’u ko’ã tembi’u’i reheve, ha upéi remoĩ peteĩ so’o ku’i, ha opáma. Korea-pe ssam reko… ndaha’éi hasy’iterei, ajépa?

Jumulleok hendýva — soja ndaha’éi, gochujang arapy

Kóva ha’e jumulleok hendýva. Upe ojehechava’ekuéra soja-adobo rehegua ndive, ko’ãva ambueite. Gochujang (pasta hendýva Korea-ygua) adobo pytã-ypy hũ omboja so’o paite. Acero bol-pe og̃uahẽ hag̃u guive, nde re’ẽ: “Kóva nde’íra piko hendýva?” he’ise. Soja jumulleok he’ẽ ha ipypuku, katu jumulleok hendýva ha’e hatã, hendý, ha “ohe’ẽ pytuhẽ” hag̃uicha. Nde rehayhu ramo tembi’u hendýva, ikatu ko’ãva nde reko hag̃u.

Plancha ári ñemoĩramoite, ko visual og̃uahẽ. Soja jumulleok hũmbyre ramo, ko hendýva katu pytãite oñepyrũ guive paha peve. Tata ne’ĩ gueteri, péro gochujang adobo oñepyrũma otyryry plancha ári ha pe pytã mbarete omboyke opa mba’e. Peteĩ plancha, peteĩ tembi’u, péro sa’y añoite rupi ojehecha ambue tembi’u hag̃uicha—ha upéva iñakãhatã. Pe pytã rehecha hag̃u, tembi’u hendýva rehayhúva kuéra iñakãme he’ẽrã oñepyrũma.

Jumulleok hendýva vs jeyuk-bokkeum — ojogua, péro ndaha’éi peteĩcha

Kóvape ojehecha jumulleok hendýva oiko hag̃u hína. Gochujang adobo pytã-ypy hũ ohupyty haku, oike so’ópe paite, ha sa’y oñepyrũ hũve ha osyryryve. Ñembotyryry (y) oñemboyke, ha adobo oñembopy’a’ẽ ha oñemboja so’o peteĩteĩ rehe, peteĩ “ao” hag̃uicha.

Oĩ tembi’u ojoguáva, jeyuk-bokkeum. Mokõive gochujang adobo-pe oipuru so’o kure ha oñembogy, upévare ojehecha ojoguáva, péro oĩ joavy. Jeyuk-bokkeum ojeguerahámi sarténpe ha oje’u arroz ndive, tembi’u’i-rõguáicha. Jumulleok hendýva katu plancha ári, mesa ári voi ojeheja ha oñembogy; so’o kyty tuichave ha adobo hetaiteve orekóva. Ojogua ha ndijoguái—ha mokõive he’ẽiterei, upévare Korea jehasápe iporãeterei re’ũ hag̃ua ha remoñondive reñemo’ẽ hag̃ua.

Arroz ñembojyry paha hag̃ua — so’o opáre nde’íra epu’ã

Jumulleok re’u hag̃u rire, ndopái gueteri. Ko’ã tembi’u rendápe, so’o rire opyta adobo plancha ári, ha upépe oñemoĩ arroz oñembojyry hag̃ua paha. Oĩ costo’i, péro hi’ári oñemoĩ kesu ha oñembojehe’a—kim (alga) ha arroz ra’ykuéra ojehecha hag̃u guive he’ẽma. Jumulleok adobo reheve arroz oñembojyry, adobo oike arroz-pe paite, ha kesu oñemboy’u rire ombohetave he’ẽ. Upévare, “so’o opáma” he’ívo ani epu’ã: ko arroz ñembojyry peve re’u va’erã, upépe añetehápe oñemboty.

Kóva hína arroz ñembojyry oikóma hag̃ua. Plancha ári, jumulleok adobo oĩhápe, arroz ra’ykuéra peteĩteĩme gochujang adobo oike, ha oiko sa’y narã’ẽ-ryju hag̃uicha—iñapytĩ porã. Nde rehayhu ramo arroz he’ẽve, ko’ág̃a voi rekaru. Nde rehayhu ramo arroz “ikõ’ẽ’ẽ” ha ikrutã’imi, reha’ã’ỹta michĩmi hetave, arroz ojejoko’imi pe plancha rehe peve. Nde rekoháicha reiporavo hag̃ua ikatuha, upéva avei ijojaha. Heta tapicha og̃uahẽ jumulleok rupi… ha oho jey rire, ko arroz-pe la oñembotavy.

Jumulleok, ipahápe pe simplicidad la ombohovái

Jumulleok ndaha’éi tembi’u “tuicháva” térã hasyva’ẽ. So’óre remoĩ adobo, mokõi pópe rejejopy-jopy, ha plancha ári reipyhy: opáma. Péro upe simplicidad ryepýpe oĩ soja-adobo pe he’ẽ puku, sevõ’i kyty pe hyakuã porã, mú ñemboyku pe he’ẽ-asýva, ha arroz ñembojyry paha—re’u pukukue, ndaipóri hag̃ua ne’ãnga’ẽrã.

Héra iñembosaráiva, ojapo hag̃ua iñakãhatã’imi, péro peteĩ jey re’ũ ramo, reikuaa pya’e mba’érepa 1970 arýpe Mapo-pe peteĩ jarýi “ojejavy hag̃uaicha” ojapo va’ekue ko tembi’u, 50 ary rasápe gueteri ojehayhu.

Korea jehasápe, so’o renda menúpe rejuhu vove jumulleok, ani rehesa’ẽpytĩ: eiporavo ha e’u.

Jumulleok rehe porandu hag̃ua hag̃ua

Jumulleok tembi’u renda porã hag̃ua — Seül · Busan · Incheon