Misk'i Jumulleok: t'irapi aycha q'aspiy

Jumulleok — sutinmanta p’unchawpi asiriyta apamun

Korea llaqtaman puriqkunaqa, menu qillqapi wakin kutin asiriyta apamuq sutinkunata tariyku. Chaymanta hukninmi Jumulleok. Ñawpaqta uyarispa “¿kaymi mikuy sutinqa?” nispa yuyayman hamunman; ari, cheqaqmi mikuy sutinqa.

Inglis simiman tikrayta munaspayki, “makiwan llut’iy hinaspa q’aspiy” nisqaman hina kanan. “llut’iy” nisqaqa tantata ruwaspa masa-ta makiwan q’apiy, llut’iy chayta sut’ichin. Jumulleok ruwasqankunapas chaylla: aychaman sazon/misk’ichiyta churay, iskay makiwan q’ullqiy q’ullqiy llut’iy, mezclay. Chay ruwaykunaqa rikch’ayninpi sutiman tukurqan.

Chay sutiyuqmi huk sumaq, asirichiq willakuy pasay. 1970 watakunapi Seoul llaqtapi Mapo sutiyuq suyupi huk mikunawasipiq huk mamacha, runakuna qaspiqta hamuspa, ñawpaqta misk’ichisqa aychankuna tukusqa. Chaymi chay pachapi, ch’usaq aychata iskay makiwan “pak pak” nispa llut’iy, chayllapi misk’ichiyta ruwaspa, utqaylla sirwisqa ninku. Casi pantay hina paqarisqa mikuyqa, kunanqa Korean runakunapa mesa-npi mana pisiyta atinqachu. Mamachaqa manan yachasqachu—ichaqa ancha hatun taripayta ruwasqa.

T’ira patapi hamuq Jumulleok, ñawpaq rikch’ay

Jumulleok-ta mañakuspa, aswanmi kay hinata hamun. Qhotyaq fierro t’ira patapi, soya misk’ichiywan hunt’asqa kuchi aycha, cebolla, verde cebolla raphiwan kuska churasqa; chayta mesa-man apamunku. Yana-ch’umpi soya salsaqa t’ira patapi “zarar” nispa t’inkisqa hina rikch’akun. Chaymantaqa qan kikin nina-ta hap’ichispa t’inki t’inki q’aspiyta atinki, utaq llamk’aqkuna qampaq q’aspichisunkumanta. Aycha q’aspiykuspa soya salsaqa k’aspaykuy, verde cebollapa asnayninqa wichayman lluqsiy; chaymanta qhipa mesa-kunata pasay p’itiq p’itiqta ruwayta qallarichin.

Kayqa t’ira patapi aycha q’aspiykuchkaptin chay chawpi pacham. Soya misk’ichiyqa qhotyaywan k’aspaykuchkan, chaymanta aychapa hawainqa llipipiyta qallin. Cebollapas q’anqaykuspa transparente hina, sikiqa wañuykuchkan. Llaqtaq huk runa chaypi t’inki t’inki ruwachkaptin rikch’akun—chay pachapi sumaqta t’inkiyta munanki, misk’ichiyqa tukuy aycha-man ñawpaqman ch’usaymana chayananpaq.

Casi tukusqa kachkan. Aychaqa kikin k’aspasqa, soya misk’ichiyqa ancha k’aspaykuspa sapa t’ukllapi q’umirchay/coat hina q’ispichkan. Verde cebollapas sikiqa wañuspa llamp’u rikch’akun. Ñawpaq churasqanmanta aswan pisiy hina rikch’akun—chaymi “allin k’aspasqa” nisqapa señaly. Kay pachapiqa huk t’ukllata hap’iykuspa mikuyta atinki.

Kuchi aycha Jumulleok vs waka aycha Jumulleok — religión rayku kuchi aychata mana mikunki chayqa?

Lechuga raphiwan yanapa mikuykuna — Korea aycha mikunawasipa base mesa

Kay lechugakunqa Jumulleokwan kuska “base” hina hamun. Aychata kay raphiman churay, q’ipiy, chayta mikuy. Korea aycha mikunawasikunapiqa casi manan pisiqchu—sapa kuti hamuq wasi masi hina. 🥬

Jumulleok-ta mañakuspa kuska hamuq base mesa kaymi. Chawpipi lechuga basket, muyuriqpi verde cebolla salata, ajo, ssamjang (thick salsa/pasta), kimchi, poroto brote yanapa mikuy, alga salata, hinallataq q’umir mulla (misk’ichisqa) ima. Kay yanapa mikuykunaqa mana hukmanta mañakuychu, mana qullqi yapaychu—Jumulleok-ta mañakuspalla hamunku. Lechugapi huk aycha t’uklla, huk ajo, ssamjang ch’ulla t’inki—huk kawsay “regla” hina hukllapi mikuy.

Jumulleok q’aspiykuchkanan — fierro t’ira patapi clímax

Kayqa nina patapi aycha q’aspiyta qallariy pacham. Hawainqa ch’umpiman tikraykuchkan, ichaqa ukhupiqa saraqmi kachkan; ajoqa qhotyaywan quri hina q’aspaykuspa asnayninqa wichayman lluqsiyta qallin. Manaraq mikunayki pachachu, ichaqa t’ira muyuriqpiqa misk’i asnaynin hamusqa ñan. 🔥

Aswan q’aspasqa. Aychaqa tukuy sonqonta q’aspiykuchkan, soya misk’ichiyqa t’ukllakunapa chawpinman yaykuykuchkan. Cebollaqa sikiqa wañuspa misk’iywan caramelizarse hina tukuykuchkan. Verde cebollapas llamp’u tukuspa, uchu asnayninmanta aswan misk’i asnaynin wichayman hamuq pacham. “Kayta mikunayta munani” nispa makiqa kikinmi riqsin. 🍖

Fierro t’ira patamanta phuyu hina lluqsiyta qallin. Kayqa clímax pacham, aychaqa aswan q’aspiykuchkan. Mana manchakuychu: soya salsaqa t’ira patapi hunt’a kachkan, chayrayku aychaqa mana ruphaychu, saraqmi q’aspin. Chay phuyu lluqsiy pachapiqa aswan misk’i asnaynin ch’aykumun—wakin mesa-kuna “¿imayna chay?” nispa qhawariyta qallarinku, rikch’ayninpas ancha t’iqra.

Verde cebolla salata churay — Jumulleokpa highlight rikch’ay

Aychaqa huk rato q’aspasqa kaqtin, kay hinata verde cebolla salatata hunt’a churanku. Qhoty t’ira pataman musuq salata urmaykuchkan chay rikch’ayqa Jumulleokpa highlight. Chay urmaykuchkan niraqta phuyuwan kuska, cebollapa sumaq asnaynin “phuu” nispa wichayman lluqsin—mikhuy munayta huk kutin yapaykuchkan. Chaymanta aswan ratolla q’aspichispaqa, salataqa k’anchayta (crunch) waqaychkan, ichaqa soya misk’ichiywan kuska t’inkispa misk’iyqa aswan wiñan. Rikch’ayninpas allin, misk’iyqa aswan ukhuman yaykun—Jumulleokpa tukuynin pacham kaymi.

Tukusqañam. Soya misk’ichiyqa k’aspasqa, sapa aycha t’ukllapi llipipiy coat hina q’ispisqa; verde cebolla salatapas sikiqa wañusqa, ichaqa k’anchayniyuqlla. T’ira urayninpi anqas nina qhawarikusqapas kan—ichaqa salsaqa saraqta waqaychasqa, chaymi kay mikuyqa sumaq kachkan. Kunanqa palillota/haspita hap’iy, lechugapi q’ipiyta qallariy—listo.

Aswan misk’i mikunaykipaq — q’ipiy (ssam) yachay

Kayqa Jumulleok-ta aswan misk’i mikunaykipaq huk ñanmi. Misk’ichisqa mulla (pickled radish) sutikunata phisqa t’iklla hina churay, hawapi Jumulleok-ta huk cucharay hina churay, q’ipiy hinaspa mikuy. Kay t’inkiyqa cheqaqta arte hina. Mullaqa p’asa-misk’i, p’asa-p’usa (sour-sweet) nisqawan, soya misk’ichiywan misk’i-k’achi Jumulleokwan t’inkispa, iskayninku kikin kikinmanta sumaqta balance ruwayku. Lechugapi q’ipispa mikuyqa allinmi; ichaqa mullapi q’ipispa mikuspaqa “¡kaymi cheqaq!” nispa sunquy rimayta qallin.

Kaypiqa lechuga raphi patapi poroto brote yanapa mikuyta churachkanku, q’ipi ruwaspa. Jumulleok-ta manaraq churaspaykipas, yanapa mikuyllawan q’ipispa mikuyqa misk’imi; chaymanta Jumulleok huk t’ukllata yapaykuspallayki, tukuyta atinki. Korea aycha mikunawasikunapa q’ipiy costumbreqa manan sasa hinachu, ¿ari?

Uchu Jumulleok — soya mana, gochujang llaqta

Kayqa uchu Jumulleokmi. Ñawpaq soya misk’ichiywan Jumulleokmantaqa tukuy rikch’aynin huknirayku: gochujang (Korea uchu pasta) misk’ichiyqa puka-llumpay, aychata tukuyta q’ispiy. Acero bowlpi hamusqanmantapas “¿kayqa uchu kananmi?” nispa willay hina. Soya Jumulleokqa misk’i, ukhu asnayninwan kachkan chayqa; uchu Jumulleokqa ch’illki, sinchi, munasqa runakunapa sonqonta hap’iq. Uchu mikuyta munaspaqa, kaymi aswan allin gustoyki kankichis.

T’ira patapi churasqallaman kay rikch’ay. Soya Jumulleokqa ch’umpi karqa, ichaqa uchu Jumulleokqa qallariy-manta tukuynin-kama puka-llumpay. Manaraq nina-ta hap’ichispapas, gochujang misk’ichiyqa t’ira patapi “zarar” nispa masiykuchkan, sinchi puka rikch’aywan tukuyta qhawachin. Kikillan t’ira, kikillan ruway—ichaqa colorllanmi huknirayku mikuy hina rikch’achin. Kay puka rikch’ayta qhawaspaqa, uchu munasqa runakunapa siminqa ñawpaqta yaku (seilay) junt’akun.

Uchu Jumulleok vs jeyuk-bokkeum — rikch’akuq hina, ichaqa huknirayku

Kaypiqa uchu Jumulleok q’aspiykuchkan rikch’akun. Puka gochujang misk’ichiyqa qhotyaywan aychaman tukuyta yaykuy, colorqa aswan k’allpawan puka-yana hina tikray, llipipiyta yapay. Ñawpaqta kachaq yaku hina kasqaqa lluqsiykuchkan, misk’ichiyqa k’aspaspa sapa t’ukllapi coat hina q’ispiykuchkan.

Rikch’akuq huk mikuyqa jeyuk-bokkeum nisqam. Iskaykunaqa gochujang misk’ichiywan kuchi aychata q’aspiyta ruwanku, chayrayku ñawpaqta qhawaspaqa kikinta rikch’akun. Ichaqa wiraqmi: jeyuk-bokkeumqa sartén/pañapi q’aspispa arroz yanapapi (side) hina mikuy rikch’ay; uchu Jumulleokqa mesa patapi fierro t’ira patapi kikin q’aspispa mikuy. Aychapa t’ukllankuna aswan wisk’u, misk’ichiyqa aswan hunt’a—chayrayku mikhuy-aswan, utaq upyaykunapa yanapan (anju) hina aswan chayan. Rikch’akuq, ichaqa huknirayku—Korea puriykuspalla iskayninta rikhuy, tupachiy.

Arroz q’aspisqawan tukuyniy — aycha tukusqallaman mana sayariychu

Jumulleok-ta tukuy mikuspaqa manan chayllapichu tukuy. Kay mikunawasipiqa, aycha tukusqanmanta qhipa misk’ichiy t’inkisqa fierro t’ira patapi arrozta churay, arroz q’aspisqawan tukuyniyta ruwachkan. Qullqi yapaymi kanman, ichaqa hawapi queso- takpas churayku, q’aspichinku; alga (kim) hinallataq arroz t’ukllakunapa rikch’ayninqa ñawpaqta misk’ita nirqan. Jumulleok misk’ichiy t’inkisqa t’ira patapi arroz q’aspiykuspam, chay misk’i k’achi llapanta arrozman yaykun; quesoqa llut’ispa asnayninta yapay. “Aycha tukusqañam” nispa sayarimuyta ama ruwaychu—kay arroz q’aspisqawanmi cheqaq tukuyniy.

Kaymi arroz q’aspisqapa tukuynin. Jumulleok misk’ichiy t’inkisqa t’ira patapi arroz t’uklla t’uklla, uchu/soya misk’ichiywan yaykuspa anaranjado hina tikrasqa—cheqaqta arte hina. Q’asa (moist) arroz munaspaqa kay pachapiña apaykuspa mikuyta atinki. Aswan q’ulluq, q’aspasqa arroz munaspaqa, astawan ratolla q’aspiy, arrozqa t’ira pataman aswan ch’ulla t’inki ruwananpaq suyay. Gustoykiman hina allichayta atinki—chaymi kay arroz q’aspisqapa munay. Achkha runakuna Jumulleok rayku hamunku, ichaqa arroz q’aspisqawanmi sonqonta apachinku.

Jumulleok—tukuypiqa llamp’u simplicidadmi kutichiq

Jumulleokqa manan hatun-hatun mikuychu. Aychaman misk’ichiyta churay, iskay makiwan sinchi llut’iy, fierro t’ira patapi churay—tukuy. Chayqa ancha simple. Ichaqa chay simplicidad ukhupi, soya misk’ichiypa ukhu misk’i, verde cebolla salatapa asnaynin, misk’ichisqa mulla p’usa, tukuy qhipapi arroz q’aspisqa—mikunaykikama manan aburrimunquchu.

Sutinpas asirichiq, ruwayninpas “rudo” hina rikch’akun; ichaqa huk kuti mikuspaqa, imarayku 1970 watakunapi Mapo sutiyuq suyupi huk mamachapa casi pantay hina ruwasqan mikuyqa 50 watamanta aswanraq Korean runakunapa mesa-npi munasqa kasqanta utqaylla yachanqui.

Korea puriykuspalla aycha mikunawasipa menu-npi Jumulleok-ta tarispaqa, ama suyaychu, ama yuyaykuchiychu.

Jumulleok tapukuykuna (FAQ)

Jumulleok misk’i mikunawasi — Seoul · Busan · Incheon