Kig Koreat war plad-tan: ar jumulleok

Jumulleok (주물럭) — ur c’hig koreat war blad-tan gant un anv farsus

Pa vezit o veajiñ e Korea, e c’hallit kavout a-wezhioù anvioù farsus war ar servijoù. Unan eus ar re-se eo 주물럭 (jumulleok). Pa glever an anv evit ar wech kentañ e c’haller bezañ evel: “Ha gwir eo? Setu anv ur boued?” Ya, ya… gwir eo. Un anv boued eo, da vat.

En saozneg e c’haller e zisplegañ evel “dazhañ ha grilhañ” (pezhioù kig o vezañ mezet gant an daouarn, ha goude karget war ur blad-tan). Ar verb “dazhañ” (evel da bleustriñ toaz) a dalv just ouzh ar gestez a reer evit ar jumulleok. Lakait ar saoz war ar c’hig, ha gant an daouarn e vez dazhet, mezhet, frotet… ha setu, an ober a zo deuet da vezañ anv ar meuz.

Ar pezh a zo c’hoazh plijusoc’h: bezañ zo ur pennad istor fentus diwar-benn e ganedigezh. Er bloavezhioù 1970, e Seoul, e Magpo (Mapo), en doa ur vamm-gozh perc’hennet ul lojer. Deuet e oa ur bern tud war un dro, ha n’he doa ket mui a gig bet meret. Setu hi o kemer kig fresk, o frotañ ha dazhañ prim gant he daouarn, o lakaat saoz warnañ diouzhtu, ha bezañ servijet. Gant ur fazi tost, eo bet ganet ur boued a zo bremañ unan eus ar re a chom da viken war taol ar C’horeaniz. Marteze ne ouie ket ar vamm-gozh-se, met ur “fardadenn” vras he doa graet!

Jumulleok war ar blad-tan, ar sell kentañ

Pa urzhioùit jumulleok, setu penaos e teu: war ur blad-tan tomm-tomm e vez lakaet porc gant saoz soja, ouzhpenn ognon ha ciboulenn, ha setu degaset betek ho taol. Gwelout a reer ar saoz teñval o kousket war ar houarn, hag en dro-mañ e rankit enaouiñ an tan ha meskañ pa vez o poazhañ… pe neuze, e vez ar servijer o brikañ anezhañ evidoc’h. Pa grog ar c’hig da zoniñ ha pa grog c’hwezh ar ciboulenn da sevel, e vez an daolenn a-dost o vont da vezañ sac’het gant ar c’hwezhioù. 😅

Setu amañ ar stad hanter-poazh. Ar saoz soja, gant an tommder, a ya da vezañ strizhoc’h tamm-ha-tamm, ha krog a ra da luc’hat war gorre ar c’hig. An ognon a vez o vont da vezañ treuzwelus, o kouezhañ war e c’horf. Ha gwelet a reer unan bennak o vountañ gant ar varrenn—ar poent-se eo da veskañ mat, evit ma vo ar saoz ingal war pep tamm.

Tost echu eo. Ar c’hig a zo poazhet mat, hag ar saoz soja a zo strizhet-mat, evel ur golo war pep tamm. Ar ciboulenn a zo dihunet ha medalet. Bez’ e c’haller kavout e tiviz eo bet disteraat ar sammad, met setu ar sin: pa vez poazhet reizh, e weler se. Bremañ e c’hallit kemer ur tamm, hep gortoz!

Jumulleok porc vs jumulleok bevin — ma ne c’hallit ket debriñ porc dre relijion?

Saladenn (상추) ha biskouidoù — ar bazenn e tavarnioù kig e Korea

Setu ar saladenn a vez degaset dre ziouer gant ar jumulleok. Lakaat a rit ur tamm kig warni, ha paket e vez. E tavarnioù kig e Korea, n’eo ket un dibab: unan eus ar re a vez bepred amañ eo. 🥬

Pa urzhioùit jumulleok, setu an taolad diazez a zeu asambles. Tro-dro d’ar basged saladenn e vez pa-chae (stripoù ciboulenn), ail, ssamjang, kimchi, kongnamul-muchim (bouillonenn soj), miyeok-muchim (saladenn gwad-mor), ha zoken ur radis glas. Ne vezont ket “en tu all” gant arc’hant ouzhpenn: degasset int dre ziouer pa vez urzhioùet ar jumulleok. An “hent reizh” eo: saladenn, ur tamm kig, un tamm ail, ur bountad bihan ssamjang, ha hop—en ur veul! 🤤

An douaradur pa vez o poazhañ ar jumulleok — ar c’hlimax war ar blad-tan

Setu an derez kentañ pa grog ar c’hig da boazhañ. Ar gorre a ya da vezañ liv brun, met ar c’halon a chom c’hoazh dous ha dibar. An ail a grog da zoniñ, ha setu ur c’hwezh friant o sevel. N’eo ket ar mare da zebriñ c’hoazh, met ar c’hwezh… ya, ar c’hwezh a zo c’hoazh o lakaat ac’hanoc’h da vont sot! 🔥

Tostoc’h d’ar poazh “mat” eo bremañ. Ar c’hig a zo o vont ingal, ar saoz soja a ya da baeañ e hent etre an tammoù, hag an ognon a zo karamelet, o reiñ ur sukrig dous. Ar ciboulenn a vez o vont da vezañ med, ha n’eo ket ken “tomm” e c’hwezh met kentoc’h dous-ha-gwirion. Amañ e krog ar varrenn-goad da vont war-zu ar blad-tan, hep goulenn aotre… 🍖

Moged skañv, evel ur mouchenn, a grog da sevel diwar ar blad-tan. Setu ar mare “c’hlimax” pa vez o poazhañ. N’eus ket da spontañ: dre ma’z eus saoz a-walc’h war ar plad, ne vez ket ar c’hig o teviñ, met e chom tomm ha dous. Ha setu ar pemp munutenn a ra d’ar c’hwezh bezañ ar muiañ plijus. Ar gweledva a ra d’an daolenn a-dost sellout hag ober: “Petra eo se, neuze?” 😄

Ouzhpennañ ar pa-chae — ar skeudenn vrasañ evit ar jumulleok

Pa vez ar c’hig poazhet un tammig, e vez lakaet kalz pa-chae warnañ, evel-se. Ar mare ma kouezh ar pa-chae war ar blad-tan tomm a zo ar skeudenn a ra an holl dud da gavout se “gwall vat da welet”. A-hed ar mentañ e sav ur voged-gazh ha gant ar pa-chae e teu ur c’hwezh fresk, leun a ciboulenn, hag e talv da zegas un dalc’h ouzhpenn d’an arch appetit. Pa vez fritet un tammig c’hoazh, e chom ar pa-chae krisp, met e teu da vezañ kenwelet gant ar saoz soja: ar blas a vez donoc’h, ha bezañ ‘vat’ a zo muioc’h c’hoazh. Setu ar pezh a ran: me a c’hellfe chom da sellout ouzh an dra-se bemdez. 😋

Echu eo. Ar saoz soja a zo strizhet penn-da-benn ha setu pep tamm kig luc’hus, evel laket gant varnish. Ar pa-chae a zo un tamm medet met a chom c’hoazh un tamm krisp. Gant un tan kreñv (gwelout a reer ar flammoù dindan ar blad-tan!) e vefe bet aes sec’hañ pep tra, met dre ar saoz e chom ar c’hig dous. Bremañ: varrenn en dorn, saladenn, paket… prest eo an emzalc’h!

O tebriñ ar jumulleok gwelloc’h — ar “ssam”, un teknik

Setu unan eus an hentoù da voueta ar jumulleok gant muioc’h a blijadur. Kemerañ ur flac’h radis meret (tammigoù tanek), lakaat ur spoonad jumulleok warnañ, ha paket e vez. Ar c’hombinadur-mañ a zo… urzhioùet gant an neñv! 😄 Blas sur-sukr ar radis a zegas ur pounneradur a-vat ouzh ar jumulleok soja, dous-ha-sall. Saladenn zo mat, ya, met pa paket e vez e-barzh ar radis, e vez un teimlad: “Ah, setu ar gwir re!”

Amañ e welit kongnamul-muchim (bouillonenn soj) war ar saladenn, o prientiñ ar ssam. A-wezhioù me a bleg da bakañ ar biskouidoù da gentañ, ha goude e ouzhan ur tamm jumulleok: setu an dibenn. Sevenadur ar ssam e tavarnioù kig e Korea? N’eo ket ken diaes, gwir eo?

Jumulleok tomm-tre — bed ar gochujang, ket ar soja

Setu ar jumulleok tomm. Ne heñvel ket tamm ebet ouzh ar stumm soja a welomp a-raok: amañ eo ruz-flamm! Ar gochujang (past piment koreat) a gol urzhioùet ar c’hig a-bezh. Digoradur ar bol inox a ra dija ur sin: “Ok… bezañ e vo tomm, gwir?” 😅 Ma’z eo ar jumulleok soja dous ha don, ar stumm tomm a zo kalet, c’hwek, ha kreñv. Mard oc’h ampart gant ar boued tomm, marteze e vo hemañ hoc’h “favori”.

Ha setu ar gweledva kerkent ma vez lakaet war ar blad-tan. Ma oa brun ar soja, amañ eo ruz adalek deroù betek fin. N’eus ket c’hoazh tan war enaou, ha dija e strew ar gochujang war an houarn, o reiñ ur santimant “ruz a c’hounez”. Ar memes plad-tan, ar memes teknik, met gant ul liv hepken e teu da vezañ evel un dra all. Ha pa welit an ruz-se… ar re a gar ar tomm a grog dija da vezañ o lammat o foñsañ. 🔥

Jumulleok tomm vs 제육볶음 (jeyuk-bokkeum) — tost-heñvel, met disheñvel

Setu ar jumulleok tomm o poazhañ en e varr. Ar gochujang a ya da dreuziñ penn-da-benn er c’hig, hag ar ruz a teu donoc’h, luc’husoc’h. Ar dour a ya kuit, ar saoz a striz, ha pep tamm a vez evel “coated” gant ur golo tomm.

Bez’ ez eus ur boued tost heñvel anvet 제육볶음 (jeyuk-bokkeum). An daou a implij gochujang gant porc, setu perak e c’hall bezañ ‘tost’. Met urzhioù disheñvel a zo. Jeyuk-bokkeum a vez fritet war ur banenn, evel boued war-zu ar riz (boued-kostez), tra ma’z eo ar jumulleok tomm poazhet war ar blad-tan war an daol, gant tammoù kig brawoc’h ha saoz startoc’h. Daou boued disheñvel—ha daoust da se, an daou a zo mat: ma vezit e Korea, klaskit o c’henemzalc’h war ur penn!

Echuiñ gant riz fritez — n’eus ket da sevel pa vez echu ar c’hig

N’eo ket echu pa vez echu ar jumulleok! En di-mañ e c’haller lakaat riz war ar blad-tan, gant ar saoz a zo chomet, ha echuiñ gant riz fritez. Bez’ ez eus ur priz ouzhpenn, met e ouzhpennont ivez fromage hag e fritont pep tra. Ar gweledva gant ar riz, ar gim (algenn), hag ar fromage o teuziñ a zo dija “miam” a-raok ar forche! Pa frit ar riz war ar blad-tan leun saoz, e tap ar riz pep tamm blas, ha gant ar fromage e teu ar friantiz ouzhpenn. Ne grit ket ar fazi: ne z’it ket kuit pa soñjit bezañ echu gant ar c’hig. Ar riz fritez-mañ eo ar gwir fin.

Setu ar riz fritez echu. War ar blad-tan, pep greun riz a zo bet lennet gant saoz (dreist-holl gant gochujang pa oa stumm tomm), hag e teu ar liv orañjez… urzhioùet da vat. Ma fell deoc’h ur stumm dous ha livañ, e c’hallit dibab amañ, kerkent. Ma fell deoc’h ur riz fritez “krasp” (pep greun skañv sec’hoc’h), gortozit ur pennadig c’hoazh, betek ma krog ar riz da glask bezañ un tamm “stignet” ouzh an houarn. An dra gaer: gellout a rit reizhañ hervez hoc’h youl. Bez’ ez eus tud a zeu evit ar jumulleok… ha a ya kuit o sonjal nemet ouzh ar riz fritez. N’eo ket ur faltazi!

Ar jumulleok, da fin ar gont: ar simplded a zo ar respont

Ar jumulleok n’eo ket ur boued “mil-drailhoù”. Lakait saoz war ar c’hig, dazhañ gant an daouarn, ha lakaat war ar blad-tan: echu. Un dra simpl, dre vras. Met e-barzh ar simplded-se, e kavoc’h ar blas don eus ar saoz soja, ar c’hwezh fresk eus ar pa-chae, ar surder dous eus ar radis meret, ha bezañ—an riz fritez diwezhañ. N’eus ket a amzer da vezañ skuizh: pep derez a ra d’an teod kaout ur mare all.

An anv a zo farsus (e-giz “dazhañ ha grilhañ”), an hent-sevel a zo un tamm rust, met pa tastit… e komprenoc’h diouzhtu perak eo bet karantezet ar boued-se abaoe ouzhpenn 50 vloaz, abaoe m’eo bet ganet “dre fazi” gant ur vamm-gozh e Magpo e Seoul er bloavezhioù 1970.

Mar gwelit jumulleok war ur gartenn e tavarn-gig e Korea, na heskit ket.

Goulennoù a vez goulennet alies diwar-benn ar jumulleok

Lec’hioù da zebriñ jumulleok — Seoul · Busan · Incheon