झणझणीत बुदे-जिगे: कोरिया दौऱ्यात चाखायलाच हवा असा एक स्वादिष्ट पदार्थ

Hi-JSB हा एक बहुभाषिक ब्लॉग असल्याने, कोरियाला भेट देणारे विदेशी पर्यटकही हा ब्लॉग वाचतात. त्यामुळेच, कोरियन भाषेतील पोस्ट्समध्येही आम्ही विदेशी वाचकांना सहज समजेल अशा सोप्या भाषेत माहिती देण्याचा प्रयत्न करतो. जे फक्त कोरियन भाषेत वाचतात, त्यांना हे स्पष्टीकरण थोडे मोठे वाटू शकते, त्यासाठी आम्ही क्षमस्व आहोत!

आज आपण कोरियन खाद्यपदार्थांपैकी एका अशा पदार्थाची माहिती घेणार आहोत जो परदेशी लोकांसाठी अगदी परफेक्ट आहे, तो म्हणजे बुदे-जिगे (Budae-jjigae).

जिगे (Jjigae): कोरियन जेवणाचा आत्मा

सर्वात आधी 'जिगे' म्हणजे काय ते समजून घेऊया. जिगे म्हणजे कोरियन स्टाईलचा "घट्ट रस्सा असलेला पदार्थ" असे समजायला हरकत नाही. एका भांड्यात भरपूर साहित्य टाकून ते छान उकळून भातासोबत खाणे, ही जिगेची खासियत आहे. कोरियामध्ये जिगे हा केवळ एक पदार्थ नसून तो "जेवणाचा आत्मा" मानला जातो. घरातही तो नेहमी बनवला जातो आणि हॉटेल्समध्येही "जिगेची एक डिश म्हणजे एक पूर्ण जेवण" असे मानले जाते.

इंग्रजीमध्ये त्याला अनेकदा "Korean stew" (कोरियन स्ट्यू) असे म्हटले जाते, पण पाश्चात्य स्ट्यू बनवण्याची आणि खाण्याची पद्धत यापेक्षा बरीच वेगळी आहे. जिगेचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे, तो टेबलवरच एका छोट्या गॅस शेगडीवर उकळत असतानाच खाल्ला जातो आणि नेहमी पांढऱ्या भातासोबतच दिला जातो. हे कॉम्बिनेशन म्हणजे कोरियन जेवणाचे सर्वात बेसिक स्वरूप आहे.

बुदे-जिगे (Budae-jjigae) म्हणजे नेमके काय?

तर मग बुदे-जिगे (Budae-jjigae / Army Base Stew) म्हणजे काय? नावातच म्हटल्याप्रमाणे हा 'बुदे' (म्हणजेच लष्करी तळ) याच्याशी जोडलेला जिगे आहे. कोरियन युद्धानंतर अमेरिकन लष्करी तळांच्या आजूबाजूला हॅम, सॉसेज आणि स्पॅम (SPAM) सारखे प्रक्रिया केलेले मांस सहज उपलब्ध होते. याच मांसाचा वापर करून किमची आणि गोचुजांग (किंवा लाल मिरची पावडर) च्या तिखट रस्स्यात उकळून हा पदार्थ बनवण्यास सुरुवात झाली असे मानले जाते. आता त्यात रामेन (नूडल्स), चीज, त्तोक (राईस केक) आणि मांदू (डंपलिंग्ज) यांसारखे पदार्थही घातले जातात. आज हा एक "एकाच भांड्यात उकळून खाण्याचा कोरियन पदार्थ" म्हणून ओळखला जातो, जो सगळे मिळून एकत्र बसून खाण्याची मजा काही औरच असते.

मजेची गोष्ट म्हणजे, युद्धाच्या काळात नाईलाजाने सुरू झालेला हा पदार्थ आज कोरियामधील सर्वात लोकप्रिय जिगेपैकी एक बनला आहे. उइजोंगबू (Uijeongbu) किंवा सोंगटान (Songtan) सारखे अमेरिकन लष्करी तळांजवळील भाग या बुदे-जिगेचे मूळ स्थान म्हणून प्रसिद्ध आहेत आणि आजही तिथल्या "बुदे-जिगे गल्ली" पर्यटकांचे आकर्षण केंद्र बनल्या आहेत.

बुदे-जिगेसोबत मिळणारे साईड डिशेस (Banchan)

मुख्य डिश येण्यापूर्वीच, तुमच्या टेबलवर असे काही साईड डिशेस (ज्यांना 'बांचान' म्हणतात) आणून ठेवले जातात. कोरियामध्ये भातासोबत हे साईड डिशेस खाण्याची संस्कृती आहे आणि हे डिशेस प्रत्येक हॉटेलनुसार वेगळे असू शकतात. विदेशी पर्यटक जेव्हा पहिल्यांदा कोरियन रेस्टॉरंटमध्ये जातात, तेव्हा ते अनेकदा विचारतात, "या साईड डिशेससाठी जादा पैसे लागतील का?" पण लक्षात ठेवा, कोरियामध्ये साईड डिशेस मोफत असतात आणि तुम्ही ते परत-परत (रिफिल) मागू शकता.

कोंगनामुल मुचिम (Kongnamul-muchim) — तिखट जिगेचा साथीदार

मधोमध ठेवलेली डिश म्हणजे कोंगनामुल मुचिम (मोड आलेले सोयाबीन). मोड आलेल्या कुरकुरीत सोयाबीनला हलका मसाला लावून बनवलेली ही एक बेसिक डिश आहे, जी मसालेदार जिगेसोबत खाल्ल्यास जिभेला खूप आराम मिळतो. कोंगनामुल (Bean Sprouts) हे कोरियन साईड डिशेसमध्ये हमखास पाहायला मिळतात आणि त्यांच्या कुरकुरीतपणामुळे ते तिखट पदार्थांमधला तिखटपणा कमी करण्यासाठी "रीसेट बटण" सारखे काम करतात.

किमची (Kimchi) — कोरियन जेवणाचा अविभाज्य भाग

त्याच्या शेजारी असलेली डिश म्हणजे किमची. कोरियन रेस्टॉरंट्समध्ये सर्वात जास्त दिली जाणारी ही प्रमुख साईड डिश आहे आणि तिची आंबट-तिखट चव भातासोबत खूपच छान लागते. जर तुम्हाला किमचीची सवय नसेल, तर ती बुदे-जिगेसोबत खाऊन पाहा — किमची रस्स्यात थोडी बुडवून खाल्ल्यास तिचा उग्रपणा कमी होतो आणि ती खायला सोपी जाते.

ओमूक बोक्कुम (Eomuk-bokkeum) — एक चटपटीत स्नॅक

त्यापुढची डिश आहे ओमूक बोक्कुम. फिश केक (Eomuk) लांबट कापून सोया सॉसमध्ये परतलेला हा एक खारट पदार्थ आहे, जो जिगे उकळण्याआधी थोडा-थोडा खाण्यासाठी मस्त लागतो. ओमूक (Fish Cake) हे जपानच्या कामाबोकोसारखेच असते, पण कोरियामध्ये ते परतून किंवा रस्स्यात घालून खाण्याची पद्धत जास्त आहे.

ओई-मुचिम (Oi-muchim) — तेलकट बुदे-जिगेसाठी परफेक्ट जोडीदार

शेवटची डिश आहे ओई-मुचिम (काकडीची किमची स्टाईल). काकडीला तिखट-आंबट मसाला लावून बनवलेली ही डिश खूप ताजेतवाने करते आणि हॅमसारख्या तेलकट पदार्थांनी भरलेल्या बुदे-जिगेसोबत तिची चव अफलातून लागते. या आंबट-गोड ओई-मुचिमचा एक घास तोंड स्वच्छ करतो, ज्यामुळे तुम्हाला सतत खाऊनही जड वाटत नाही.

आणि आता... आजची मुख्य डिश, बुदे-जिगेची एंट्री!

आजचा आपला मुख्य पदार्थ आहे बुदे-जिगे! ज्यांना कोरियन जेवणाची फारशी सवय नाही, विशेषतः जे लोक रोजच्या जेवणात ब्रेड किंवा नूडल्स जास्त खातात, त्यांना "भातासोबत सूप खाणे" थोडे विचित्र वाटू शकते. पण मजेची गोष्ट म्हणजे, तुम्ही जर कोरियामध्ये नेहमी प्रवास करत असाल, तर एक वेळ अशी येते की भातावर जिगेचा रस्सा टाकून खाण्याची ही पद्धत तुम्हाला खूप आवडू लागते. जर तुमचा कोरियात फिरण्याचा अनुभव जास्त नसेल, तर मी तुम्हाला सुरुवातीसाठी बुदे-जिगेची नक्की शिफारस करेन. कोरियन जिगेच्या संस्कृतीमध्ये हॅम आणि सॉसेजसारखे ओळखीचे 'विदेशी पदार्थ' घातल्यामुळे, नवीन खाणाऱ्यांना हे थोडे सोपे जाते आणि तरीही त्यांना अस्सल कोरियन मसालेदार रस्स्याची चव अनुभवता येते.

बुदे-जिगे उकळण्याची प्रक्रिया — जेव्हा रस्स्यात जीव येतो

बुदे-जिगेमध्ये हॅम, सॉसेज, कांदा आणि पातीचा कांदा असे भरपूर साहित्य एका मोठ्या भांड्यात (पॅनमध्ये) घालून ते उकळायला ठेवले जाते. मधोमध असलेला मसाला जेव्हा रस्स्यात मिसळतो, तेव्हा त्याचा रंग हळूहळू लालसर होतो आणि चव आणखी खुलून येते. कोरियन हॉटेल्समध्ये हे भांडे टेबलवरच एका छोट्या गॅस शेगडीवर ठेवले जाते आणि ग्राहक स्वतः ते उकळून खातात. ही "डोळ्यांसमोर उकळण्याची प्रक्रिया" म्हणजे बुदे-जिगेची खरी मजा आहे.

सुरुवातीला हा रस्सा अगदी क्लिअर (पांढरा) दिसतो, पण जसजसा तो उकळतो आणि मसाला मिसळतो, तसतसा तो मसालेदार बुदे-जिगेमध्ये बदलतो. जसे साहित्य शिजत जाते, तशी हॅमची खारट चव नैसर्गिकरीत्या रस्स्यात उतरते.

विदेशी लोकांनाही आवडणारा कोरियन पदार्थ, बुदे-जिगे

पूर्व असो वा पश्चिम, परदेशी पर्यटकांना मोठ्या प्रमाणात आवडणाऱ्या पदार्थांपैकी बुदे-जिगे हा एक आहे. हॅम आणि सॉसेजसारख्या ओळखीच्या पदार्थांमुळे, जे पहिल्यांदाच कोरियन जिगे खात आहेत, तेही न घाबरता याकडे आकर्षित होतात. खरं तर, कोरियन ट्रॅव्हल कम्युनिटीज किंवा यूट्यूबवर नेहमी अशा कमेंट्स पाहायला मिळतात: "मी पहिल्यांदा खाल्लेल्या कोरियन पदार्थांपैकी बुदे-जिगे हा माझा सर्वात आवडता पदार्थ आहे."

कोरियामध्ये फिरताना तुम्हाला देशभरात अनेक ठिकाणी बुदे-जिगे रेस्टॉरंट्स सहज सापडतील. स्थानिक छोट्या हॉटेल्सपासून ते मोठ्या प्रसिद्ध चेन रेस्टॉरंट्सपर्यंत खूप सारे पर्याय उपलब्ध आहेत, त्यामुळे तुमच्या टूर प्लॅनमध्ये याचा नक्की समावेश करा. एका व्यक्तीसाठी याचा खर्च साधारणपणे $6 ते $9 (USD) इतका असतो, त्यामुळे खिशालाही परवडण्यासारखे आहे.

बुडबुड उकळणाऱ्या बुदे-जिगेची मजा

जेव्हा हे उकळायला लागते, तेव्हा रस्सा घट्ट होतो आणि सर्व साहित्याची चव एकमेकांत मिसळते, तेव्हाच बुदे-जिगेची खरी मजा येते. कोरियन भाषेत, रस्सा उकळताना येणाऱ्या आवाजाला "बोगुल-बोगुल (Bogeul-bogeul)" असे म्हणतात. हा आवाज यायला लागला की समजावे, आता खाण्याची वेळ झाली आहे!

भरपूर साहित्य, एक तृप्त करणारा घास

यामध्ये हॅम आणि सॉसेजचे मोठे तुकडे टाकलेले असतात, त्यामुळे प्रत्येक घास खाताना खूप समाधान मिळते आणि रस्स्यातही मांसाचा (meat) फ्लेवर छान उतरलेला असतो. साहित्य वापरताना कोणतीही कंजूषी केलेली नसते, त्यामुळे हा "खरा बुदे-जिगे" आहे, याची खात्री वाटते.

जसा तो उकळतो, तसा रस्सा आणखी घट्ट होतो आणि साहित्य चांगल्या प्रकारे शिजून त्याची चव आणखी छान लागते. विशेषतः साहित्याचे प्रमाण जास्त असल्याने, भातासोबत खातानाही तो मिळमिळीत लागत नाही आणि शेवटपर्यंत खाण्याचा आनंद टिकून राहतो.

बुदे-जिगे आणि भात — खाण्याची अस्सल कोरियन पद्धत

येथे भात म्हणून काळा तांदूळ (Black Rice) दिला गेला आहे, पण ही पद्धत वेगवेगळ्या रेस्टॉरंट्सनुसार बदलू शकते. काही ठिकाणी काळा तांदूळ किंवा धान्यांचे मिश्रण दिले जाते, तर अनेक ठिकाणी नेहमीचा पांढरा भातही (White Rice) दिला जातो.

भातावर बुदे-जिगेमधील साहित्य आणि रस्सा टाकून खाल्ले की, हॅमचा खारटपणा आणि किमची व मसाल्याचा तिखटपणा भातामुळे अगदी बॅलन्स होतो. हीच बुदे-जिगे खाण्याची सर्वात "कोरियन" आणि चविष्ट पद्धत आहे. जे पहिल्यांदाच खात आहेत, त्यांच्यासाठी एक टीप: फक्त रस्सा पिण्याऐवजी, साहित्य आणि भात एकत्र एकाच चमच्याने खाऊन पाहा. तरच तुम्हाला बुदे-जिगेची खरी चव समजेल.

हॅम, कांदा आणि किमची जेव्हा एकत्र येतात, तेव्हा एका घासातच खूप सारे पोत (textures) जाणवतात, आणि रस्सा जेव्हा भाताच्या कणांमध्ये मुरतो, तेव्हा चव अधिकच वाढते.

कोरिया टूरमध्ये बुदे-जिगे एकदा तरी नक्की चाखून पाहा

आज आपण पाहिलेला 'बुदे-जिगे' हा पदार्थ कोरियन जिगेच्या संस्कृतीत हॅम आणि सॉसेजसारख्या नेहमीच्या पदार्थांची भर घालून बनवला जातो, ज्यामुळे पहिल्यांदा कोरियन फूड खाणाऱ्यांनाही तो खूप आवडतो. प्रवासादरम्यान जेव्हा तुम्हाला एखादे "गरमागरम आणि पोटभर जेवण" करावेसे वाटेल, तेव्हा एखाद्या बुदे-जिगे रेस्टॉरंटला नक्की भेट द्या, तुम्हाला नक्कीच समाधान मिळेल. तिखटपणाची काळजी वाटत असेल, तर कमी तिखट करण्याची विनंती करा किंवा चीज आणि रामेन नूडल्स टाकून चव सौम्य करा. टेबलवर उकळणाऱ्या या स्वादिष्ट पदार्थाच्या भांड्याभोवती बसून मित्रांसोबत खाल्लेला हा घास, तुमच्या कोरिया टूरच्या आठवणी अधिकच खास बनवेल!

ही पोस्ट मूळतः [https://hi-jsb.blog](https://hi-jsb.blog) वर प्रकाशित झाली होती.